Kabinet kiest voor Joint Strike Fighter

Nederland doet mee aan de ontwikkeling van de Amerikaanse Joint Strike Fighter (JSF). Dit heeft het kabinet gisteren na moeizaam beraad besloten. Drie ministers hebben een `aantekening' bij het besluit gemaakt.

Het gaat om de ministers Brinkhorst en Van Boxtel (allebei D66) en Pronk (PvdA). Dit hebben bronnen rond de ministerraad bevestigd. Het drietal houdt twijfels over het nut van het vliegtuigproject, dat naar verwachting zal uitmonden in de grootste Nederlandse militaire order uit de geschiedenis.

Een aantekening betekent dat ministers bezwaar houden tegen een besluit, maar zich er niet tegen zullen verzetten. De overige PvdA-ministers en al hun collega's van de VVD stemden wel ongeclausuleerd in met deelname aan de ontwikkeling van het gevechtsvliegtuig dat de F-16 moet opvolgen.

De Tweede Kamer zal zich binnenkort uitspreken over de keuze van het kabinet. CDA en VVD zijn voor, D66 is tegen deelname aan het JSF-programma. Binnen de PvdA zijn nog twijfels. De sociaal-democraten willen onderzoeken hoe zeker het is dat de risico's voor de belastingbetaler aanvaardbaar zijn. Ook wil de PvdA weten of het selectieproces voor de nieuwe jager objectief is verlopen.

Premier Kok zei op zijn wekelijkse persconferentie dat de JSF ,,de beste kandidaat op basis van prijs en kwaliteit'' is. Hij maakte geen melding van de aantekening van de drie ministers.

Het gebeurt hoogst zelden dat ministers om `aantekening' vragen bij een kabinetsbesluit. In 1997 vroegen de D66-ministers in het eerste kabinet-Kok aantekening bij de Varkenswet. Aangezien vergaderingen van de ministerraad geheim zijn, horen dit soort kanttekeningen niet naar buiten te komen. De notulen ervan worden pas na 25 jaar openbaar.

Vice-premier Borst zou zich waarschijnlijk gisteren bij haar D66-collega's hebben aangesloten als ze niet afwezig was geweest wegens een bezoek aan Spanje. Eerder had ook D66-fractievoorzitter De Graaf zich in het openbaar tegen JSF-participatie verklaard. Dit wekte ergernis van veel VVD'ers en PvdA'ers, die het ongepast vonden dat de D66-voorman zijn standpunt uitte voordat het kabinet een besluit had genomen.

Met de deelname aan de ontwikkeling en de bouw van het nieuwe gevechtsvliegtuig is een entreebedrag gemoeid van 800 miljoen dollar (920 miljoen euro). [Vervolg JSF: pagina 3]

JSF

'Nederland nog niet zeker van orders'

[Vervolg van pagina 1] Het kabinet zal de 800 miljoen dollar in eerste instantie geheel voorschieten, maar gaat ervan uit dat het bedrijfsleven hiervan in elk geval een aandeel van 191 miljoen euro met rente zal aflossen, wanneer de verkoop van de JSF-toestellen rond 2010 eenmaal op gang komt.

Door mee te doen aan de ontwikkeling en de bouw van het nieuwe gevechtsvliegtuig verwachten het kabinet en een aantal Nederlandse bedrijven orders van JSF-producent Lockheed Martin binnen te kunnen slepen ter waarde van acht tot tien miljard euro. Een groot deel van de te verwachten omzet zal naar Stork en Philips gaan.

Premier Kok erkende in zijn persconferentie na afloop van het kabinetsberaad dat er ,,geen garantie in letterlijke zin'' is dat die orders inderdaad kunnen worden geboekt. De Nederlandse bedrijven moeten wel voldoende concurrerend zijn, aldus de premier.

Volgens een woordvoerder van het JSF Program Office in Washington betekent deelname aan de ontwikkelingsfase niet automatisch dat het bedrijfsleven zeker kan zijn van orders. ,,Er is geen gegarandeerd aandeel in het werk. Deelname geeft uw industrie de mogelijkheid om een aanbieding te doen en mee te dingen. Ik heb begrepen dat een deel van de Nederlandse industrie dat al gedaan heeft. Maar uiteindelijk zal Lockheed beoordelen welke bedrijven het beste product voor de beste prijs leveren.''

Participatie in het JSF-project, zoals premier Kok vorige week al constateerde, betekent de facto dat de Nederlandse luchtmacht ook zelf de nieuwe vliegtuigen zal bestellen. Daarbij gaat het om een bedrag van zeker zes miljard euro, de grootste defensie-order uit de Nederlandse geschiedenis.

Premier Kok noemde het JSF-besluit niet alleen goed uit militair oogpunt, maar ook voor de werkgelegenheid en de economie. Staatssecretaris Van Hoof (Defensie) stelde op een afzonderlijke persconferentie dat de JSF militair gezien als beste uit een vergelijking van het departement was gekomen.

Minister Jorritsma (Economische Zaken) zei vooral tevreden te zijn dat ,,de belastingbetaler per saldo niet wordt belast''. Zij benadrukte een `evaluatiemoment' in 2008 waarin bekeken zal worden of het project op dat moment succesvol is. Als dat niet het geval is, zal het bedrijfsleven meer moeten betalen. Ook kan de overheid alsnog uit het project stappen. De details van de financiële onderbouwing worden maandag naar de Kamer gestuurd. Die bepaalt volgende week hoe het besluit wordt behandeld. De Amerikanen moeten in de loop van april definitief weten of Nederland meedoet.

analyse, reacties: pagina 3

hoofdartikel: pagina 9