Enron aan de Noordzee

Belastingparadijzen, zo wil het beeld, zijn tropische eilanden met palmstranden of bergstaten met winterse skipistes. Niet, dus. Nederland, zo blijkt uit onderzoek van de Amerikaanse beurswaakhond SEC, figureert prominent als belastingparadijs voor Enron, het energieconcern dat eind vorig jaar uitstel van betaling heeft aangevraagd. Het bankroet van Enron belooft door de verwevenheid van het bedrijf met de Amerikaanse politiek en door de omstreden rol van het accountantsbedrijf Andersen een van de spraakmakende bedrijfsschandalen van dit jaar te worden.

Enron had volgens het onderzoek van de SEC meer dan 140 dochtermaatschappijen gevestigd in Nederland. Via deze vennootschappen profiteerde het bedrijf van het vrijgevige Nederlandse fiscale regime voor buitenlandse ondernemingen. Enron is niet het eerste of enige bedrijf dat het belastingparadijs aan de Noordzee heeft ontdekt: talloze multinationale ondernemingen hebben hun statutaire vestiging in Nederland om gebruik te maken van de riante mogelijkheden voor deelnemingsvrijstellingen, belastingverdragen en rulings (afspraken met de belastingdienst). Langs deze fiscale omweg betalen ze geen of nauwelijks belastingen over hun activiteiten in derde landen. Zo liet Enron de financiering van dochterbedrijven in Venezuela, Mexico, Brazilië, Spanje, Polen, Italië, China en Turkije, alsmede activiteiten op het gebied van breedband datatransmissie, windenergie en nog veel meer via Nederlandse brievenbusmaatschappijen lopen. `Het is een verbluffend aantal bedrijven', citeerde de Wall Street Journal deze week een Nederlandse belastingspecialist.

Met tegenzin en onder druk van de Europese Unie is Nederland begonnen zijn soepele fiscale wetgeving aan te passen. In het Haagse politieke debat krijgt het onderwerp weinig aandacht. Ten onrechte. De Enron-affaire heeft nog weer eens ingewreven dat Nederland, met zijn hoge belastingtarieven op de inkomens van zijn burgers, bij het internationale bedrijfsleven vooral bekendstaat als een schaamteloos belastingparadijs.