Elvis, gospelzanger en handoplegger

Op een nieuwe dubbel-dvd zien en horen we Elvis Presley blanke en zwarte gospel zingen.Bart Jippes over Elvis' onvervulde liefde.

De grootste rock & rollartiest aller tijden, Elvis Presley, is uiteraard in de eerste plaats bekend vanwege zijn blanke rockzang met een zwart geluid. En daarnaast is zijn ondergang, uitmondend in zijn dood in 1977, een reden voor beroemdheid. Hij bezweek aan een overvloedig gebruik van `medicijnen' en gebakken broodjes pindakaas-banaan.

In de documentaire He Touched Me uit 1998, die nu op 2 dvd's is uitgebracht, komt een minder bekend aspect van hem aan bod. De reportage gaat over de grootste en enige muzikale liefde van Presley: southern gospel. Aan het woord nu eens niet de al dan niet betaalde groep profiteurs die bekend stond als de Memphis Mafia, maar mensen voor wie Elvis een minstens zo grote bewondering had als omgekeerd. Het zijn de zangers van groepen als The Stamps, The Imperials, The Statesmen, Voice Incorporated. Vertegenwoordigers van het in het zuiden van de Verenigde Staten populaire genre southern gospel. Wat iets heel anders is dan black gospel, want dat werd door zwarte Amerikanen gezongen. Southern gospel was de gladgestreken versie daarvan, voor en door blanken. De jonge Elvis, wiens ouders lid van de pinksterkerk waren, ging als veertienjarige elke week bij hem om de hoek naar het concert van The Stamps Quartet, waarvan baszanger J.D. Sumner voor de jonge Presley het grootste idool was, en zijn hele leven zou blijven.

De makers suggereren hier dat kwartetzanger worden Elvis' levenslange ideaal was. Dat is minder vergezocht dan het lijkt: wie ooit de film That's the Way It Is zag, de semi-documentaire uit 1970 over een tournee van de ster, kon al constateren dat The Pelvis de meest indringende muzikale prestaties leverde wanneer hij in de kleedkamers zijn stem opwarmde met het zingen van gospels, samen met zijn achtergrondzangers.

Diezelfde beelden krijgen we in deze documentaire opnieuw te zien, aangevuld met commentaar van de leden van die achtergrondgroepen. Het beeld dat gevormd wordt, is dat van een zanger die zijn oude hits beschouwde als `bubblegum-muziek' en zijn publiek het liefst de hele avond op gospelrantsoen wilde zetten. Maar dat publiek kwam grotendeels voor de wilde rocker, en zou zich na een avond stichtelijke liederen bekocht gevoeld hebben.

Om die twee uitersten te verenigen mengde Elvis als een van de eersten black met southern gospel. Daarvan zijn hier opwindende voorbeelden te horen, met een Elvis in topvorm. Maar helaas zijn die momenten op deze uitgave veel te schaars. Wel vertellen de achtergrondzangers er uitgebreid over. Na de twee shows per avond in Las Vegas, nam de ster zijn zangers mee naar zijn hotelsuite om daar tot vijf, zes uur 's ochtends met de mannen southern gospels te zingen. Elvis een drugs- en eetverslaafde? Welnee: bijbelstudie en stichtelijke samenzang. Liederlijke seks? Helaas: als Presley zich met de Sweet Inspirations opsluit in de kleedkamer is dat om door middel van gebed en handoplegging genezing te vragen van de kanker, die bij een van de zangeressen is vastgesteld. En zie: reeds de volgende dag stellen de geneesheren vast dat er van een kwaadaardig gezwel geen sprake meer is.

Zo zat Elvis Presley zijn hele leven klem tussen de krankzinnige aanbidding van zijn publiek en de religieuze gevoelens die hij zelf koesterde. Het meest aangrijpend zijn daarom de beelden waarop hij het publiek bijna smeekt om even aandacht te hebben voor een nummer dat zijn achtergrondkoor alleen zingt. Je ziet aan zijn gezicht dat hij ook wel weet dat de zaal daar niet op zit te wachten, maar al is het tegen beter weten in: hij móet overtuigen.

He Touched Me. The Gospel Music of Elvis Presley. Coming Home Music SHDVD4407