Pensioenwinst Philips negeert aandelenmalaise

Voor Philips is pensioen van het personeel een winstbron. Hoe lang kan dat nog doorgaan, gezien de beursmalaise?

Het was een bar en boos aandelenjaar, maar in 2001 lieten de kosten die Philips maakt voor de pensioenregelingen van zijn 188.643 werknemers een vertrouwd beeld zien. Philips betaalde geen pensioenkosten, maar maakt winst met zijn mondiale pensioenregelingen.

Vorig jaar waren de inkomsten uit de pensioenvoorzieningen ondanks de koersval op de aandelenmarkten 430 miljoen euro, net een graantje minder dan het recordbedrag van 445 miljoen in het jaar 2000. De cijfers staan in het jaarverslag van het concern, dat Philips gisteren met prijzenswaardige snelheid publiceerde.

De vrijwel stabiele pensioenin- komsten dempten de verliezen. Philips verloor vorig jaar op zijn reguliere activiteiten bijna 1,4 miljard euro. Zonder de pensioenwinst was het verlies 31 procent hoger uitgekomen. Het totale netto verlies van Philips, inclusief rentebetalingen, was 2,6 miljard.

Maar Philips maakt niet alleen winst op zijn pensioenregelingen, het concern lijkt steeds optimistischer over de toekomstige rendementen op de pensioenbeleggingen, die eind 2001 ruim 20 miljard euro bedroegen.

In 1998 becijferde het concern nog een lange-termijnrendement voor zijn pensioenbeleggingen van 6,4 procent, toen was het twee jaar 7 procent, en in 2001 kwam Philips op 7,2 procent. De rendementen van het Nederlandse pensioenfonds van Philips laten overigens een tegenovergesteld beeld zien: 22,3 procent in 1999, 1,1 procent in 2000. Het cijfer van 2001 is nog niet bekendgemaakt, maar is eerder lager dan hoger dan de opbrengsten in 2000.

Wie verhoogt zijn rendementsverwachtingen als de turbulente ontwikkelingen op de financiële markten beleggers juist met substantiële verliezen opzadelen? Hier zal toch geen sprake zijn van fantasievol boekhouden, met als uitkomst een fraaie pensioenwinst?

De Amerikaanse superbelegger Warren Buffet waarschuwde eind vorig jaar in het Amerikaanse zakenblad Fortune dat gerespecteerde bedrijven als General Electric, IBM, Exxon en General Motors ongewoon hoge beleggingsrendementen verwachten van 9,5 en 10 procent. Mede daardoor kon General Electric in 2000 een pensioenwinst boeken van 1,74 miljard dollar, dat was 9 procent van de winst voor belastingen.

Buffet geeft de schuld van deze fantasierendementen aan de Amerikaanse boekhoudregels die sinds 1987 bedrijven de nodige ruimte geven om pensioenwinsten te boeken. Buffet wil graag wedden met de financieel directeuren van de betrokken bedrijven, met hun accountants en met hun actuarissen dat zij deze rendementen de komende vijftien jaar niet zullen maken.

Het verwachte rendement dat Philips voor zijn pensioenbeleggingen intekent is ook een lange-termijnprognose. De geringe verhoging vorig jaar heeft niets te maken met een optimistischer wereldbeeld, zegt een woordvoerder, maar met het feit dat de beursgraadmeters zijn ingezakt. Door de magere jaren op de beurs moet het rendement wel omhoog om de verwachtingen op langere termijn te realiseren.

Een directe relatie tussen de jaarlijks gerealiseerde rendementen op de pensioenbeleggingen en het getal dat Philips bij zijn inkomsten boekt is er niet, erkent de woordvoerder. Uit het jaarverslag valt op te maken dat de koersval op de financiële markten in werkelijkheid een verlies opleverde van 996 miljoen euro, ruim het zevenvoudige van het verlies in 2000.

Kan Philips dan tot in lengte van jaren doorgaan met zonnige toekomstige rendementscijfers en zich niets aantrekken van de malaise? Zoveel speelruimte geven de boekhoudregels ook weer niet. De beleggingsverliezen reduceren de pensioenvermogens en daarmee ook de overschotten van de pensioenregelingen. Philips liet in het verleden een stijging van deze buffers, zij het gefaseerd, als een voordeeltje doorwerken in de pensioenkosten. Nu de buffers dalen, daalt ook het voordeeltje.

Dat heeft aanzienlijke gevolgen. Gistermiddag vertelde J. Hommen, Philips financiële roerganger, dat de pensioenwinst dit jaar rond de 100 miljoen euro zal uitkomen, 77 procent minder dan in 2001.