Duisenberg kan eindelijk vleugels uitslaan

Is Duisenberg vleugellam nu bekend is dat hij over anderhalf jaar opstapt als president van de Europese Centrale Bank? Het tegendeel lijkt eerder het geval.

,,Pure onzin'', vindt hij de suggestie. W. Duisenberg boet volgens hemzelf niets aan autoriteit in, nadat hij gisteren bekendmaakte over anderhalf jaar te vertrekken als president van de Europese Centrale Bank (ECB). De centrale bankier wordt geen lame duck, zoals de Amerikanen dat plegen te noemen: een functionaris wiens aangekondigde vertrek hem meteen minder slagvaardig maakt.

Duisenberg besteedde gisteren, na de reguliere vergadering van de raad van bestuur van de ECB, die ditmaal in Maastricht werd gehouden, meer tijd aan het toelichten van zijn besluit om op 9 juli 2003 op te stappen, dan aan het uitleggen van de beslissing van de ECB om de rente onveranderd te laten op 3,25 procent.

Daarmee zette hij voort wat inmiddels een traditie is geworden als het over de ECB gaat: de aandacht voor de persoon Duisenberg, voor zijn functioneren, aanblijven en opvolging, was altijd minstens zo groot als de aandacht voor het monetaire beleid. Dat had alles te maken met de manier waarop zijn uitverkiezing als toekomstig ECB-president op de eurotop van 1 mei 1998 verliep. Duisenberg zei toen dat het gezien zijn leeftijd niet waarschijnlijk was dat hij de volle termijn van acht jaar, vanaf 1 juni 1998, zou vol maken. Die uitspraak werd weer verklaard door een Franse claim op het presidentschap die volgens de Franse president Chirac was afgesproken tussen diens voorganger Mitterand en de Duitse kanselier Kohl.

Sindsdien was het wachten op de tijding van Duisenbergs vertrek, dat logischerwijs werd verwacht halverwege dit jaar. De termijn van C. Noyer, de Franse vice-president van de ECB, loopt dan af. Een vertrek van Duisenberg zou daar elegant mee samenvallen, om zo de stoel vrij te maken voor een nieuwe Fransman, de president van de Banque de France J. Trichet. Dat dit vertrek nu ruim een jaar is uitgesteld, tot Duisenbergs 68-ste verjaardag op 9 juli 2003, onderstreept dat de Nederlander zich niet onder druk heeft laten zetten, en de onafhankelijkheid van de ECB heeft onderstreept. Maar het geeft, volgens de communis opinio over Duisenbergs vertrek, ook ruimte aan Trichet, wiens kandidatuur wordt overschaduwd door een rechtszaak in verband met diens rol bij de teloorgang van de Franse staatsbank Crédit Lyonnais. Over anderhalf jaar zal daar duidelijkheid over zijn. Frankrijk zou in de tussentijd genoegen nemen met een periode van ruim een jaar zonder vertegenwoordiger in het ECB-bestuur.

Heeft Duisenberg met zijn stap nu inderdaad aan autoriteit ingeboet? Politici en media reageerden op het nieuws van gisteren met terugblikken op het tijdperk-Duisenberg, die alle de sfeer ademden dat hij inderdaad al geschiedenis is. Duisenberg zelf sprak gisteren met klem tegen dat hij vleugellam is geworden. Hij benadrukte het collegiale karakter van het bestuur van de ECB, waarbij de figuur van de president er lang niet zoveel toe doet als, om een voorbeeld te noemen, bij de Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve. En bovendien is de termijn van elk ECB-bestuurslid bekend. Noyer heeft nog maar drie maanden te gaan, zo stelde Duisenberg: ,,Ik moet zeggen: in mijn dagelijkse werk beschouw ik mijnheer Noyer als allesbehalve een lame duck.''

Blijft de vraag waarom Duisenberg zijn vertrek al anderhalf jaar van te voren publiekelijk aankondigde. Naast een verwijzing naar de openheid en toerekenbaarheid van de ECB waartoe de vroege bekendmaking noodzaken, gaf Duisenberg een veelzeggender reden. De speculaties over het tijdstip van zijn vertrek en het mogelijke verband met de aanstaande vervanging van Noyer ,,waren beschadigend voor het imago en de geloofwaardigheid van de ECB en de euro'', vond hij. En zijn collegabankiers waren het daar mee eens geweest.

Gezien de directe reactie gisteren op de valutamarkt – een koerspiekje van 0,003 dollar per euro dat een kwartiertje aanhield – ging er nu niet direct een zucht van verlichting door de valutamarkten nadat Duisenbergs besluit bekend werd. Maar duidelijk is dat de centrale bankier zichzelf eerder vóór zijn besluit van gisteren als een lame duck beschouwde, dan in de tijd die hem nu nog rest. Bevrijd van de mist die altijd om zijn vertrek heeft gehangen, mag de Woerd van Frankfurt het eerstkomende anderhalf jaar eindelijk vrijuit het luchtruim kiezen.