Andere tijden op papier

De VPRO-leiding is toch nog een tikje verstandig. In de revolutie die ze bij de omroeporganisatie heeft ontketend, spaart ze gelukkig het historische nieuwsprogramma Andere Tijden. Dat kenmerkt zich door gedegen onderzoek, niet alleen naar getuigen en feiten maar vooral naar unieke archiefbeelden.

Van het bekroonde programma is inmiddels een tweede verzamelbundel verschenen waarin de archieffilmpjes uiteraard niet te zien zijn, wel wat foto's. Voor de historisch geïnteresseerde lezer, is de selectie van onderwerpen voor zo'n verzamelbundel eigenlijk te toevallig en willekeurig. De redactie van het programma selecteerde de behandelde onderwerpen terecht niet op tekstuele maar op visuele waarde. De schrijfstijl van deze door verschillende auteurs geschreven bundel is helder maar wisselend. Een belangrijk historisch feit, zoals de ontvoering van een Argentijnse grootgrondbezitter, wordt bijvoorbeeld weergegeven als de uitspraak van een journalist. Op de televisie werkt dat. Zo'n journalist kan er levendig over vertellen. Maar in een boek kan de redactie dergelijke onomstotelijke, onpersoonlijke feiten beter op eigen gezag opschrijven.

Wie de feiten achter belangrijke gemiste uitzendingen wil nalezen en niet specifieke archiefbeelden hoeft te zien, kan hier goed terecht. Hoeveel onafgespeelde videobanden liggen er niet in kasten te verstoffen? Minstens net zoveel als ongelezen boeken. Zelf zie ik altijd liever een nieuwe matige uitzending dan dat ik de band van een oude, uitstekende afspeel. Tekst is, anders dan tv, interactief. Lezen gaat vaak sneller dan tv-kijken, waar je helemaal de lijn moet volgen van de programmamaker. De lezer kan anderzijds voor belangrijke citaten of bronnen zoveel tijd nemen als hij wil.

Een leraar geschiedenis kan de bundels gebruiken als begeleidende gids voor het geval hij de banden van bepaalde uitzendingen voor de klas zou willen afspelen. Andere Tijden is geschikt voor een spectaculaire geschiedenisles. Op archiefbeelden zie je onverwachte details uit die tijd.

De reportage over het verleden van Jorge Zorreguieta bevatte indertijd veel nieuws. Inmiddels is daar nu een vollediger geschreven portret van Zorreguieta van Jan Thielen overheen gekomen, het Baud-onderzoek en nog wat boeken.

De redactie zegt in het boek `nader' op de behandelde onderwerpen in te gaan dus er zal hier en daar ook iets staan wat niet is uitgezonden. De verloving van Beatrix en Claus, de ongewenstheid van Duitsers vlak na de oorlog, de lotgevallen van de zevende Nederlandse batterij op 10 mei 1940. de eerste VN-Commissaris voor de Vluchtelingen, Gerrit Jan van Heuven Goedhart en zijn verzetsverleden, de moord op Patrice Lumumba, het tientje van Lieftinck, de epidemie van mond en klauwzeer onder varkens in 1962, dit en nog meer valt nu na te lezen.

Ad van Liempt (red.): Andere Tijden. Nieuwe verhalen over vroeger. L.J. Veen, 236 blz. E14,-