Kernbom nazi's: er was geen sabotage

De Duitse atoombom in de Tweede Wereldoorlog is niet gesaboteerd door de Duitse atoomgeleerde en Nobelprijswinnaar Werner Heisenberg (1901-1976). Na de oorlog zei deze eminente natuurkundige en mede-uitvinder van de quantummechanica dat hij al tijdens de oorlog ernstige morele twijfels had over zijn werk aan het atoomprogramma van Hitler.

Heisenberg was na de oorlog ook actief tegenstander van atoombewapening. Maar uit gisteren gepubliceerde documenten van zijn Deense leermeester Niels Bohr (1885-1962) blijkt dat Heisenberg in 1941 enthousiast leiding gaf aan het atoomprogramma en geen enkele morele twijfel leek te hebben over zijn werk.

Nobelprijswinnaar Niels Bohr vluchtte in 1943 uit het bezette Denemarken via Zweden naar de Verenigde Staten waar hij meewerkte aan de Amerikaanse atoombom. Een van de redenen van het Amerikaanse atoomprogramma was de vrees, onder andere uitgesproken door Albert Einstein, dat de nazi's als eersten een atoombom zouden hebben. Zo'n bom zou een totale ramp voor de geallieerde kansen op de eindoverwinning hebben betekend.

,,Heisenberg was ervan overtuigd dat Duitsland de oorlog zou winnen en dat het van ons vrij stom was om op een andere uitkomst te hopen en alle Duitse voorstellen voor samenwerking af te houden'', zo schreef Bohr over een cruciale ontmoeting met Heisenberg in 1941. De mislukking van de Duitse atoombom is dus niet te wijten aan tegenwerking van Duitse geleerden, maar aan technische problemen en ongeloof van leidende nazi's in een spoedige oplevering van een atoombom.

Met de publicatie van in totaal elf documenten uit het archief van Niels Bohr (zie www.nbi.dk/NBA/) is eindelijk helderheid geschapen over het beroemde bezoek in september 1941 van Heisenberg en zijn leerling Carl Friedrich von Weizsäcker (de broer van de latere bondspresident) aan Bohr in het door nazi's bezette Denemarken. In de versie van Von Weizsäcker en Heisenberg paste dat bezoek in hun sabotagepogingen, maar Bohr heeft er altijd over gezwegen.

Zaterdag besteedt de bijlage W&O van deze krant meer aandacht aan de lotgevallen van Bohr en Heisenberg.