`Teksten soms verrassend vilein'

Carol van Herwijnen verzamelde vroege teksten van Annie M.G. Schmidt voor de voorstelling `Soiree met Annie M.G.' die zondag in première gaat. ,,Ze heeft later nog zo veel geschreven, dat het eerdere werk bijna onder het stof der tijden verloren is gegaan.''

Carol van Herwijnen is, zegt hij, al vroeg vertrouwd geraakt met het werk van Annie M.G. Schmidt: ,,Ik ben ermee opgegroeid. Eerst de kinderversjes, en daarna ook al snel haar teksten voor volwassenen. De oudste bundel die ik van haar heb, is Cabaretliedjes uit `52, met de tekeningen van Wim Bijmoer. Ook was ik een groot bewonderaar van Conny Stuart, die veel van die liedjes zong. En op de middelbare school heb ik De markiezin van Toerlatooi voorgedragen. Het is een merkwaardige situatie dat ik dat gedicht nu, bijna vijftig jaar later, wéér sta te doen.''

Van Herwijnen vormt de spil van het theaterprogramma Soiree met Annie M.G., met liedjes en als komische monologen voorgedragen gedichten, dat zondag in première gaat. Hij nam het initiatief, selecteerde de teksten, bedacht de enscenering en koos de collega's – de actrices Metta Gramberg en Mies de Heer en de zingende pianist Mark Lippe – met wie hij de voorstelling speelt. Zelfs de subsidie van de VandenEnde Foundation werd door zijn toedoen in de wacht gesleept.

,,Ik ben nu 60,'' zegt hij, ,,en als freelance-acteur ben je altijd afhankelijk van de initiatieven van anderen. Nu wilde ik zelf wel eens iets maken. Een paar jaar geleden ben ik er al over begonnen, toen ik met Peter Lusse in de komedie Het Zakkendiner speelde. Het leek me een goed idee om met die cast iets met het vroege werk van Annie Schmidt te doen. Ja leuk, zei iedereen, maar verder kwam het er niet van, want zo gaan die dingen vaak.''

Dat hij er toch mee doorging, was te danken aan de gepensioneerde puzzelmakers Jan Meulendijks en Bart Schuil, die Van Herwijnen vroegen op een koninginnedag in hun grachtenhuis een kleine voorstelling te komen spelen. ,,Dat werd een daverend succes.'' Tot de toehoorders behoorde de toenmalige interim-directeur van de Amsterdamse Stadsschouwburg, die er een lunchvoorstelling in zag. Zo stond het viertal in de zomer van 2000 vier weken lang in de Rotonde van de Stadsschouwburg. En daar opperde de theaterproducente Tassy Schmid het idee om van Lunch met Annie M.G. een avondvullende voorstelling te maken.

,,De grote vraag was toen nog of er wel voldoende materiaal zou zijn. Ik wilde uitsluitend de teksten van vóór 1960, want daarna kom je terecht bij de grote hits die je al zo vaak hoort. Maar er was een enorme rijkdom. Ze heeft later nog zo veel geschreven, dat het eerdere werk bijna onder het stof der tijden verloren is gegaan. Je kunt alleen niet alles meer opvoeren. Sommige teksten voor het journalistencabaret De Inktvis, begin jaren vijftig, zijn heel lief en heel leuk, maar wel gedateerd. Terwijl andere nummers juist weer op een léuke manier gedateerd zijn. Ik verander er niets in. Je hoort namen als Simon van het Reve en Simon Vestdijk en je hoort een afkorting als bbhh – bezigheden buitenshuis hebbende – die misschien bij jongere mensen niet meer bekend is. Nou, dat moet dan maar, daar gaan we niet in rommelen.''

Zijn grootste zorg, zegt Van Herwijnen, is de juiste toon. ,,Het mag niet te braaf worden, maar we moeten ook de neiging onderdrukken om het te verleuken. We gaan de boel niet op zijn kop zetten – het gáát om de tekst. Ik zeg steeds: wij zijn geen cabaretiers, wij zijn acteurs, we moeten steeds een personage spelen, al duurt dat soms maar één of twee minuten. Maar je moet ook, veel meer dan in een toneelstuk, bovenop de tekst zitten. Je kunt geen prachtige pauzes nemen, anders denkt iedereen dat je je tekst niet kent. Het moet vooral ook vaart hebben.

,,Maar als we dat goed doen, komt de rest vanzelf. De teksten zijn er sterk genoeg voor. Af en toe zijn ze verrassend vilein en er zitten ook rare dubbele bodems in, waarvan ik me afvraag of ze inderdaad zo erotisch bedoeld zijn als ik vermoed. Als de markiezin van Toerlatooi met de baron van Kattestreek thee drinkt met gembercake, kan ik me toch niet losmaken van de gedachte dat gember een lustopwekkend middel is.''

Soiree met Annie M.G. gaat 10/2 in première in De Purmaryn, Purmerend. Tournee t/m 23/5. Inl. (030) 6375530, www.welcome.to/tschmid