Steeds meer oorlogspropaganda

Er is echt iets aan de hand in Amerika. Hollywood doet mee met de oorlog tegen terreur. We zullen steeds meer Amerikaanse militaire helden zien op het scherm. Zowel Nova als 2Vandaag kondigde Black Hawk Dawn aan, een film over het Amerikaanse militaire fiasco in Somalië. Maar dan zonder de uitgeklede Amerikaanse soldatenlijken die door de Somaliërs triomfantelijk door de straten werden gesleept. Het Pentagon leent alleen soldaten en helikopters uit voor zo'n speelfilm als de Amerikaanse militairen er ook gunstig uitkomen.

Er kwamen bij die operatie ook duizend Somaliërs om en dat is dan even niet belangrijk. Het gaat om die twaalf overleden Amerikaanse helden. De Amerikaanse regering heeft de filmmakers voor een gesprek uitgenodigd. Patriottische beelden graag voor de strijd tegen het terrorisme. De machtige lobbyist voor 45 filmmaatschappijen, Jack Valenti, had daar wel oren naar. ,,Als ik president was, zou ik ook de grootste verleider om hulp vragen'', zei hij.

Op het Journaal zag ik president Bush in een militair pak met trillende neusvleugels het kwaad in de wereld de oorlog verklaren. Het lijkt altijd of alles een maatje te groot voor hem is. Een enthousiaste Amerikaanse militair patrouilleerde door de sneeuw van Kirgizië. Ze bouwen in de Russische achtertuin een basis tegen het terrorisme.

,,Waarom draagt u wapens?'' vroeg een sceptische Kirgies in 2Vandaag. ,,For self defense. We zijn niet bij iedereen welkom'', zei de soldaat.

Nova toonde fragmenten uit Black Hawk Dawn waarin een soldaat zegt dat politiek er niet toedoet ,,zodra de eerste kogels om de oren fluiten''. Doet me denken aan die aan Goebbels toegeschreven uitspraak: ,,Zodra ik het woord cultuur hoor, pak ik mijn pistool.'' De Nederlandse ondertiteling overdreef het. Die liet een soldaat zeggen: ,,Ik vecht alleen voor de medemens'', maar hij zei letterlijk ,,the man next to me'', dus ,,de man naast me''.

Hechte teamgeest als basis voor oorlogvoering is ook de essentie van de zondagavond op SBS6 uitgezonden Band of Brothers, de duurste tv-serie ooit, van onder anderen Steven Spielberg over de lotgevallen van een Amerikaanse compagnie tijdens de bevrijding van Europa. Het is een tv-versie van de Spielbergfilm Saving Private Ryan. Oftewel hoe de babyboomers de waarde van de oudere Amerikaanse GI-generatie ontdekten.

De GI's deden niet mee voor grote politieke idealen maar om the man next to me te beschermen. Knap gemaakt. Je ziet de doodsangst op de gezichten van de soldaten als de sergeant hen uit een greppel jaagt om snel meanderend het vijandelijke vuur tegemoet te lopen, waarbij heel wat mannen sneuvelen. Wat een rotzooi is oorlog. Er kwamen steeds nieuwelingen bij. Uiteindelijk is anderhalve compagnie gesneuveld. Terwijl het mortiervuur overkomt, brandende tanks zich terugtrekken, tijgert de camera laag over de grond mee met een soldaat.

Indrukwekkend wat die Amerikanen deden en ik werd hen weer dankbaar. Maar de oorlogsfilms herschrijven ook de geschiedenis. Voor het gemak gaan alle heldendaden naar de Amerikanen, ook overwinningen van Britse militairen. In Band of Brothers zag ik een tankcommandant blunderen. Hij geloofde een Amerikaanse verkenner niet die een Duitse hinderlaag had ontdekt. Uiteraard was die commandant een domme Brit.

De verheerlijking van Amerikaanse militairen kan snel omslaan. Negatieve beelden zijn evengoed spectaculair. Ivo Niehe interviewde gisteren Kim Phuc, het door een persfoto legendarisch geworden Vietnamese kindslachtoffertje van een Amerikaans napalm-luchtbombardement in 1972. Phuc is in Amsterdam om een fotoboek te promoten.

De Amerikaanse officier die opdracht had gegeven tot het bombardement, kwam ook in beeld. ,,De operatie was geslaagd'', zei hij. ,,Alles ging volgens plan.'' Maar toen hij thuis kwam, kreeg hij spijt. Zijn huwelijk ging stuk, hij raakte aan de drank. Phuc werd door de Vietnamese regering ingezet voor propaganda. Met haar man en kinderen vroeg ze asiel aan in Canada. Ze is geen propagandasymbool meer, maar mag zeggen wat ze wil en daar moet voor worden gevochten.