Huiswaarts met hoop in het hart

De blauwdruk voor `eerlijk globalisme' bestaat nog niet. Maar de 50.000 deelnemers aan het World Social Forum in het Braziliaanse Porto Alegre gaan na vijf dagen praten vol goede moed naar huis. Een betere wereld is mogelijk, concludeert de `beweging der bewegingen'.

De sleutelwoorden van het World Social Forum, een bijeenkomst van non-gouvernementele organisaties, vakbonden en sociale stromingen in het Braziliaanse Porto Alegre, waren Amerika, Argentinië en alternatief globalisme.

In vrijwel iedere sessie of workshop was er ongeloof over de plannen van de Verenigde Staten om het defensiebudget fors te verhogen. Was er medeleven met de slachtoffers van de crisis in Argentinië, die volgens de congresgangers de zwakheden van het neo-liberalisme aantoont. En in iedere sessie klonk er optimisme over de consensus onder de 50.000 deelnemers aan het forum dat een alternatief voor economisch en door de vrije markt gedomineerd globalisme mogelijk is.

De `beweging der bewegingen' zoals de zogenoemde anti-globalisten zichzelf graag noemen, accepteert dat de globalisering van de wereld niet terug is te draaien, maar vraagt om meer aandacht voor mensenrechten, sociale verhoudingen en het milieu.

Volgens de beweging leidt het huidige neoliberale marktdenken onder meer tot sociale ongelijkheid, en vergroot het de kloof tussen arm en rijk en noord en zuid. Daarbij beslist een kleine elite van landen en zakenlieden over het leven van miljoenen, en is er nauwelijks sprake van democratie. De beweging pleit voor een globalisme waarbij bedrijven sociaal-economische rechten – zoals voedsel, onderdak, loon en medezeggenschap – in acht nemen.

Concrete plannen voor dit alternatieve of `eerlijke globalisme' zijn er niet. ,,De deelnemers van het forum gaan niet met richtlijnen naar huis'', aldus een van de organisatoren van het forum, Candido Grzybowski. ,,Wel met hoop in het hart dat een andere wereld mogelijk is.''

De strijd tegen de huidige vorm van globalisme en de concrete acties daartegen worden vooral op lokaal niveau gevoerd. Zo vloog de Indiase activiste Vandana Shiva na twee dagen terug naar India om protesteren tegen de bouw van een dam door een Amerikaanse multinational. De dam zou de rijstvelden van lokale kleine boeren droog kunnen leggen. Een Braziliaanse tabaksboer moest terug naar huis om te voorkomen dat pesticiden over zijn land zouden worden uitgestrooid.

Lokale voorbeelden van het door de beweging voorgestelde alternatieve globalisme werden in Porto Alegre de afgelopen week dan ook veelvuldig geroemd. Zo mogen de inwoners van de Braziliaanse deelstaat Rio Grande do Sul, waarvan Porto Alegre de hoofdstad is, meebeslissen over de besteding van het budget, wat volgens de `anti-globalisten' een ware vorm van democratie is.

Landloze boeren in dezelfde provincie proberen door landbezettingen iets te doen aan de scheve verhoudingen op het Braziliaanse platteland, waar 80 procent van de grond is in handen van slechts 5 procent van de bevolking.

Zelfs de meest radicale activisten gaven in Porto Alegre toe dat de globalisering van de wereld niet is terug te draaien. Zij eisen nog steeds dat onder meer de Wereldhandelsorganisatie en het Internationaal Monetair Fonds worden afgeschaft, maar zien in dat lokale initiatieven de ,,andere wereld'' dichterbij brengt.

De omarming van dit ,,eerlijke globalisme' was ook te zien bij organisaties als de mensenrechtenorganisatie Amnesty International die tijdens het World Social Forum aankondigde zich naast de bescherming van politieke en ideologische gevangenen, zich ook wil toeleggen op de bescherming van sociaal-economische rechten.

De Hoge Commissaris voor de rechten van de mens, Mary Robinson, stelde vast dat die rechten bij de Verenigde Naties moeten kunnen worden opgeëist. ,,Schending van de sociaal-economische rechten is een misdrijf'', zei Robinson in Porto Alegre.

Het doel van de beweging der bewegingen is nu om de `tegenstanders' te laten luisteren. Er zou een kruisbestuiving tussen het World Social Forum en het World Economic Forum moeten zijn, aldus de organisatie van het World Social Forum. De secretaris-generaal van de Verenigde Naties Kofi Annan, die zowel de deelnemers in Porto Alegre als in New York toesprak, riep beide partijen op samen te werken. ,,We kunnen niet langer doorgaan met elkaar te beschuldigen. De situatie is daar te ernstig voor'', aldus Annan refererend aan vier miljard mensen die onder de armoedegrens leven.

De conferentie in Porto Alegre werd afgesloten met de belofte volgend jaar opnieuw een World Social Forum in deze stad te houden. In 2004 verhuist het forum mogelijk naar India.