Elizabeth II is toch ook maar een mens

De Britse koninklijke familie maakt zich op voor een grootse viering van het jubileum van koningin Elizabeth II die vijftig jaar geleden op de troon kwam.

Wie genoten heeft van het sjerpengala, zaterdag in de Amsterdamse Nieuwe Kerk, moet op 17 juni ook de tv aanzetten. Want op die dag verzamelt zich op Windsor Castle een nog groter koninklijk gezelschap. Dan geeft koningin Elizabeth II een diner voor alle Europese koningen en koninginnen ter gelegenheid van haar gouden regeringsjubileum. En als de koninklijke voorlichters gelijk hebben, wordt zelfs de hele zomer een groot feest.

Vandaag al is het precies vijftig jaar geleden dat prinses Elizabeth de troon erfde, nadat haar vader, koning George VI, aan longkanker was gestorven. Ze is de derde van het Huis van Windsor – na George III (koning van 1760 tot 1820) en Victoria (koningin van 1837 tot 1901) – die langer dan een halve eeuw op de troon zit. Haar moeder, die ook Elizabeth heet, is ondanks een leven lang kettingroken intussen 101 geworden. Voor haar liggen de necrologieën al jaren klaar. Ze ruilt af en toe een heup in en moet al maanden binnenblijven wegens een griepje, maar je zult zien dat ze toch weer grijnzend naast haar 76-jarige dochter en haar kleinzoon Charles (52) op bordessen staat.

Stél dat de levenswil van de Queen Mum het toch laat afweten, dan wordt het programma ,,ingrijpend herzien, omdat de koningin dan niets heeft te vieren', zei een hoveling vorige week desgevraagd. Zo niet, dan begint op 29 april een reeks jubileumevenementen die tot en met augustus duurt.

Koningin Elizabeth en haar man, prins Philip (80), hertog van Edinburgh, doorkruisen dan in moordend tempo per koninklijke trein en helikopter het land. Van het bisdom Truro in Cornwall tot de taptoe in Edinburgh, van het kolenmuseum in Bradford tot een nieuwe galerie in Liverpool. En van het parlement in Westminster tot het station van Llanfairpwll, dat alleen maar in Wales kan liggen. En naar Noord-Ierland, maar daarover zijn geen details vrijgegeven om sommige afvallige onderdanen daar niet in de kaart te spelen.

Ze bezoekt scholen, boerderijen, havens, ziekenhuizen, de regimenten en de honderden liefdadigheidsverenigingen waarvan ze beschermvrouwe is, en de set van de soapserie Emmerdale. Zodat het volk haar kan zien. Maar vooral zodat zij ,,aan de mensen in het land haar dank kan uitdrukken voor vijftig jaar steun en loyaliteit', heeft ze laten weten.

Het land mag ook bij haar op bezoek komen. Van 1 tot 4 juni wordt in Londen een verlengd jubileumweekeinde gehouden. Met klassieke concerten en een popfestival in de tuin van Buckingham Palace, dat ook is te volgen op grote schermen in de naastgelegen parken. Met een thanksgiving-dienst in de St Paul's-kathedraal, een parade op The Mall en natuurlijk groot vuurwerk en het overvliegen van de Royal Air Force. Windsor Castle is het toneel van een tuinshow en een paardenfeest met de half-ironische titel All the Queen's Horses. Een serie tekeningen van Leonardo da Vinci uit de Royal Library van Windsor maakt een eigen toernee.

En ten slotte staat het alle Britten vrij om zelf een feestje te bouwen. Een flistende website (www.goldenjubilee.gov.uk) geeft daarvoor alvast tips, net iets minder flitsend. Gezamenlijk thee of bier drinken op het dorpsplein, bijvoorbeeld, een groot borduurwerk maken met de dames, of het planten van een boom.

De animo voor die evenementen is nog niet erg groot, suggereren kranten die hun verkenners het land in hebben gestuurd. Een geridderd lid van de organisatie ligt er niet wakker van. ,,Het zijn early days', zei hij. ,,Maar mensen grijpen nu eenmaal elke kans om te feesten. Bij VE-day [de viering van de eindoverwinning in de Tweede Wereldoorlog, red.] verwachtten we een paar honderdduizend mensen. Het werden er ruim een miljoen. Zo zal het weer gaan. Mijn hele dorp gaat zeker feesten, en niet alleen omdat ík er woon.'

De cijfers die een week later uitkwamen zullen niettemin hard zijn aangekomen. Tachtig procent van de ondervraagde Britten zegt ,,een beetje' of ,,in het geheel niet' uit te zien naar het jubileum, bleek uit een peiling voor The Daily Telegraph. En al vindt een meerderheid dat ze haar werk de afgelopen halve eeuw goed heeft gedaan, toch zegt óók meer dan de helft dat Elizabeth geen symbool van de natie als geheel is, dat de koninklijke familie te groot en suf is, en dat Elizabeth zelf out of touch is met wat er leeft onder gewone mensen. En dat ze misschien eens een voorbeeld moet nemen aan de `toegankelijke' fietsmonarchie aan de overkant van de Noordzee.

De vraag blijft natuurlijk of iemand die de kroon al eeuwen ontvangt binnen het systeem van de protestantse erfopvolging (met af en toe wat buitenlandse hulp) zich wel zorgen moet maken over wat het volk vindt. En het antwoord luidt al een paar jaar: Ja, dat moet. De Britten staan weliswaar niet op het punt opnieuw een schavot te bouwen, zoals ze in 1649 voor Charles I deden. Maar Elizabeth weet wel hoe smal de marges zijn, sinds premier Blair in 1997 ternauwernood een volksopstand wist te onderdrukken bij de dood van prinses Diana. Na dagen van stilte ging op Buck House eindelijk de vlag halfstok, kwam majesteit op de tv zeggen dat ze wel degelijk bedroefd was en boog ze – vermoedelijk voor het eerst in haar leven – het hoofd, toen Diana's kist voorbij kwam rijden.

Elizabeth is niet langer Gods vertegenwoordiger op aarde, waarvoor één op drie Britten haar vijftig jaar geleden hield. De afstand en de mystiek zijn verdwenen, net als het imperium dat ze erfde. Majesteit is een gewoon mens, met humeurtjes, met een zwik gescheiden kinderen en een overspelige man die racistische grappen maakt, weet iedereen. En ze praat het liefst met haar corgi's, zegt de hofhouding stiekem.

Dat is slecht nieuws. En een uitdaging voor haar spin doctors. Die laten geen kans onbenut om uit te leggen hoe modern ze eigenlijk is. Maar nog niet modern genoeg, in elk geval, om gewoon te doen over de vaste vriendin van haar zoon, Camilla Parker Bowles, die al meer dan twintig jaar zijn maîtresse is. Dankzij een briljant media-offensief van Charles' eigen pr-adviseurs vindt het publiek intussen dat hij met haar moet kunnen trouwen, zeggen de peilingen, maar ze mag niet naast hem op de troon. Anders dan zijn oudoom Edward VII, die in 1938 troonsafstand deed voor Wallis Simpson, een gescheiden Amerikaanse, wil Charles niet kiezen tussen liefde en plicht. Vóór Elizabeth echt met pensioen mag, moet ze in de jaren na haar jubileum dat hete ijzer nog uit het vuur halen.

Gerectificeerd

Windsor

In het artikel Elizabeth II is toch ook maar een mens (6 februari, pagina 4) staat dat zij, na George III (koning van 1760 tot 1820) en Victoria (koningin van 1837 tot 1901), ,,de derde in het Huis van Windsor' is die langer dan een halve eeuw op de troon zit. Dat is onjuist. Beide voorouders waren leden van het Huis van Hannover. Victoria huwde met prins Albert van Saksen Coburg en Gotha, maar die naam werd door het Britse koninklijk huis onder koning George V op 17 juli 1917 gewijzigd in Windsor.