De vrije jachtakte

Wij aan deze kant van de oceaan hebben er nog geen voorstelling van hoe snel Amerika en Europa uit elkaar drijven. De diepste oorzaak is, dat de openbare mening hier er niet van overtuigd raakt dat op elf september een nieuwe oorlog is begonnen. Bush heeft de oorlog tot kern van zijn beleid maakt; en dat niet alleen. Sinds het begin zijn de doelstellingen steeds omvangrijker geworden. Eerst sprak de president over een oorlog die jaren kon duren. Sinds The State of the Union is er een doctrine op principieel morele grondslag. Er is een `as van het kwaad' geïdentificeerd. Het kwaad zetelt in Noord-Korea, Iran en Irak. Het moet worden vernietigd opdat het ons niet zal vernietigen. Met het principe valt niet te marchanderen. Als het kwaad zichzelf niet opheft, wat onwaarschijnlijk is, zal het met geweld uit de wereld worden geholpen.

Meent de president het? Of zijn er een paar tekstschrijvers, met gevoel voor mondiaal drama, voor binnenlands gebruik aan het werk geweest? Of is dit werkelijk het programma voor zijn buitenlandse politiek? Houdt er rekening mee dat het antwoord driemaal ja is. Het begrotingstekort speelt geen rol. Het defensiebudget zoals dat deze week het Congres heeft bereikt, is 2.100.000.000.000 dollar. In cijfers krijg je een betere indruk van dit onvoorstelbare. Er zal elf miljard worden uitgegeven aan de binnenlandse verdediging tegen bioterrorisme. Grens- en vliegveldbewaking krijgen bijna 38 miljard. Voor de vergroting van de voorraden inentingsstoffen en antibiotica nog eens 650 miljoen.

Dit is werkelijk het budget van een land dat zich in staat van oorlog bevindt. En van belang is, dat het zich ook na de successen in Afghanistan zo blijft voelen. De teneur van de openbare mening zoals die valt af te lezen uit de media en de vrijwel onverminderde populariteit van de president, bewijst dat de oorlogsstemming van de eerste maanden na de elfde nog niet voorbij is. De retoriek van iedere presidentiële toespraak is de volgende bevestiging. Dit is een land dat zich in alle opzichten op de volgende slag voorbereidt.

Hoe moeten we ons die voorstellen? De nieuwe oorlog, zoals die te beginnen bij de Golf via Kosovo en Afghanistan tot ontwikkeling is gebracht, is een gecombineerde hightech-operatie van luchtbombardementen en speciale eenheden op de grond, eventueel gesteund door plaatselijke strijdkrachten. Tegen wie? Dat is natuurlijk een van de nieuwe asmogendheden. Zonder een aanwijsbare provocatie? Volgens de doctrine van Bush zijn er voldoende aanwijzingen, en de morele rechtvaardiging is gegeven. Dat, stelt The New York Times vast, is een radicale verandering. Tot dusver heeft Amerika zich bepaald tot verweer. Nu behoudt het zich het recht van de preventieve oorlog voor. Zo'n actie kan zin hebben, schrijft de krant, maar de elfde september heeft de heer Bush geen vrije jachtakte gegeven. Overigens is het denkbeeld van de preventieve oorlog, gevoerd met morele rechtvaardiging, niet nieuw.

John Foster Dulles beschouwde in de Koude Oorlog dit `voorkomen is beter dan genezen' als een serieuze optie hoewel de regering Eisenhower waarin hij minister van Buitenlandse Zaken was, er nooit toe heeft besloten.

De conceptie van de `as van het kwaad' heeft in de rest van de wereld verbazing, onthutsing en verzet veroorzaakt. De president en de zijnen zijn niet onder de indruk. Van de bondgenoten wordt steeds duidelijker geeïst dat ze zich dezelfde opvattingen eigen maken. Dat is het afgelopen weekeinde op de veiligheidsconferentie in München gebleken. ,,Wij zijn aangevallen. Wij hebben geen resolutie van de Verenigde Naties nodig om onszelf te verdedigen'', zei de Amerikaanse onderminister van Defensie Wolfowitz. In plaats van de NAVO denkt hij aan `flexibele coalities' waarmee Amerika zijn oorlogsdoelen zal bereiken.

Secretaris-generaal Robertson ziet het machtig bondgenootschap uit elkaar vallen. Als de Europeanen niet ook hun defensiebudget verhogen en hun capaciteit tot crisisbeheersing vergroten, blijven ze de `militaire pygmee'. Daarmee kunnen de Amerikanen niets ondernemen, en dat betekent het einde van de coalitie. Niet onwaarschijnlijk. Formeel zou het bondgenootschap wel in stand blijven, maar praktisch, in de veeljarige oorlog met de as van het kwaad niets meer te betekenen hebben.

De redenering gaat verder. Want gesteld dat de Europese leden van de NAVO nog deze maand hun defensiebudget zouden aanpassen, zich bewapenen volgens de normen van Bush, zou daarmee dan de splitsing in de NAVO worden voorkomen? Alleen als de Europeanen zich aan het oorlogsdoel zoals door Bush omschreven zouden conformeren. Het nieuwe politieke probleem, door de veeljarige oorlog gesteld, heeft twee kanten: de economische en de militaire. Economisch gezien is er geen kans dat de Europese bondgenoten hun defensiebudget ook maar bij benadering op het Amerikaanse oorlogspeil zullen brengen. Zelfs als dat zou gebeuren is het uitgesloten dat Europa zijn achterstand op Amerika zal inlopen. De Britten, Fransen en Duitsers kunnen nog een beetje meedoen, de rest is a joke zoals columnist Thomas Friedman in The New York Times schrijft. (Een van deze jokes is Nederland. We staan op het punt een Amerikaans gevechtsvliegtuig te kopen, dat alleen in dienstvaardigheid aan Washington bruikbaar is). En dan het belangrijkste, het politieke aspect: geen Europees land zal zonder een zeer duidelijke provocatie uit de as van het kwaad aan een militaire actie deelnemen.

De `flexibele coalities' waaraan Wolfowitz denkt, zouden bestaan uit bondgenoten waarvan gevergd wordt dat ze praktisch blindelings de lijn van Washington volgen. Er is geen Europese regering die daarvoor te porren is. Dat laat maar één alternatief: zoals Bush de oorlog heeft ontworpen, zal die door de Amerikanen alleen worden gevoerd. Dat is geen Atlantische verwijdering maar een afscheid.