Workshop actievoeren tegen de vips

Op het World Social Forum eindigt een workshop over actievoeren met een heuse actie. Mineraalwater stelen van de rijken. ,,Onder gelijken zijn geen vips''.

Opeens staan de deelnemers aan de workshop actievoeren in het inner sanctum: de vip-ruimte van het World Social Forum. Hier verschansen de prominenten onder de 50.000 deelnemers aan het forum in het Braziliaanse Porto Alegre zich dus – Franse ministers, de gouverneur van de deelstaat Rio Grande do Sul, de Portugese ex-president Soares.

Binnen enkele seconden verdwijnt de voorraad chique bronwater uit de vip-ruimte naar de tientallen jongeren buiten. Opgezweept door de beat van enkele drums dansen ze door de gangen van de universiteit waar het forum wordt gehouden. ,,Onder gelijken zijn geen vips'', schreeuwen ze, de bewakers van de ruimte en de prominente gasten verbijsterd achterlatend. De actie duurt tien minuten, maar het doel is bereikt – want op een forum waar racisme, sociale onderdrukking en gelijkheid speerpunten van de discussie zijn, kunnen toch geen vips rondlopen?

Het is het hoogtepunt van een `workshop' actievoeren: een actie. De les is de praktijk, vinden de organisatoren, en zo kwamen ze tot de actie tegen de vips.

In een kamp in Porto Alegre slapen de meeste jongeren, anarchisten en actievoerders van het eerste uur. In de schaduw van de bomen voeren ze verhitte discussies over de theorieën van Marx en Trotzky, de noord-zuidtheorie van Wallerstein, de Tobin-tax die de schulden van de arme landen zou kunnen verlichten. Een Mexicaan die naar Porto Alegre is komen lopen, voert bij een kampvuur Mayarituelen uit. De Argentijnse jongeren debatteren met iedereen die is geïnteresseerd over de junta en de crisis. Duitsers geven mensen hanenkammen of tatoeages van henna, en overal schettert muziek van een radiostation uit São Paulo.

In de loop van het weekeinde hadden de Canadees Dexter X. en de Amerikaan Will van Braziliaanse en andere jongeren begrepen dat deze wat praktische tips wilden over gericht actievoeren. Dexter was betrokken bij acties tegen een bijeenkomst van Amerikaanse landen in Quebec in april 2001, Will bij protesten in Seattle in december 1999 tegen de Wereldhandelsorganisatie. Als geen ander weten ze hoe je een boom moet bezetten, een blokkade moet opwerpen of je lichaam kan inzetten als wapen tegen de politie.

Beiden zijn ook voor gericht actievoeren, waarbij methode en doel op elkaar zijn afgestemd. Tijdens een demonstratie tegen de Wereldhandelsorganisatie `mogen' bijvoorbeeld de ruiten van een bank worden ingegooid, maar nooit van een winkel op de hoek. ,,Een BMW, een limosine, prima – maar een gewone voorbijganger die toevallig met zijn autootje langsrijdt, mag niet worden lastiggevallen'', legt Will uit.

Geweld wordt door deze activisten niet geschuwd. ,,We leven in een gewelddadige samenleving. Wij hebben het geweld niet uitgevonden, dat heeft het systeem gedaan'', zegt Dexter. ,,We leven nu in een verschrikkelijke tijd waarin Amerika denkt de rest van de wereld te kunnen overheersen. Met alle kracht en macht die we hebben moeten we ons daartegen verzetten. Als geweld nodig is om een vreedzame samenleving te creëren, so be it.''

De jongeren hangen aan hun lippen. ,,Meer, meer.'' John van het Londense Reclaim the Street vertelt over een van de eerste grote acties tegen de G8 in 1998. Hij geeft de drie speerpunten van het actievoeren: veel groepen maken samen één vuist, door de demonstratie te splitsen breng je de politie in verwarring, en anarchisten en activisten hebben non-gouvernementele organisaties nodig en andersom.

Hijos, de zonen en dochters van tijdens de junta verdwenen Argentijnen, laten foto's zien van hun scatchi, hun protesten. Maandelijks lopen ze door Buenos Aires en vervangen verkeersborden met hun eigen verkeersborden die wijzen naar de huizen van degenen die hun ouders hebben laten verdwijnen. Met rode verf, symbool voor het vergoten bloed, besmeuren ze vervolgens de voordeuren.

Luca van het Italiaanse Disobedienti praat over zijn vriend Carlo Guiliani die omkwam tijdens protesten in Genua in juli vorig jaar. Disobedienti geloven dat woorden wapens kunnen zijn, maar dat nu conflicten onvermijdelijk zijn. ,,We zijn bang geworden om ons te laten horen, maar deze bijeenkomst geeft me weer moed.''

Aangemoedigd door de verhalen, krijgen velen het idee voor een gerichte actie tegen het World Social Forum. De jongeren menen dat het forum te veel wordt gedomineerd door de Braziliaanse linkse arbeiderspartij Partido dos Trabalhadores en de vakbonden. Dat er te veel wordt gepraat en te weinig concreet wordt besloten en gedaan. ,,Een praatclub'', noemt de Amerikaan Chaim het forum. Ze vinden dat gasten als de Franse minister van Onderwijs en de gouverneur van Rio Grande do Sul het forum gebruiken als verkiezingsstunt. En ze menen vooral dat tijdens een forum over sociale ongelijkheid ,,iedereen een vip is''.

Pedro haalt zijn drum. Twee Argentijnen zoeken een flinke stok. Gemma en Matt drinken snel hun blikjes fris leeg. In de hitte lopen ze al zingend naar de universiteit. ,,Gelijkheid, gelijkheid.''

De deelnemers van het World Social Forum kijken glimlachend toe. Protesten zijn al sinds de eerste dag van het forum, vorige week donderdag, een dagelijks ritueel. Maar wie zijn dit? Geen vlaggen, geen T-shirts met logo's of badges met de naam van een organisatie. Wanneer de eerste sjaals om de monden gaan en een zwarte vlag uit een rugzak komt, wordt het al snel duidelijk. ,,Het zwarte blok. De anarchisten. De activisten'', wordt er gefluisterd.

De actie is zo spontaan dat de bewakers van de vip-ruimte niet weten wat hun overkomt. Als bevroren blijven ze staan, terwijl plenzen bronwater over hen heen vliegen. De actie is even snel voorbij als ze begon. Will glimlacht vaderlijk. ,,Mooi hè? Als je de skills hebt om je ergens mee te bemoeien, bemoei je er dan ook mee.''