Toezicht geldsector op de schop

De voorgestelde wijzigingen voor het toezicht op financiële markten leiden in Den Haag tot grote vraagtekens. De hele sector gaat op de schop. Verwarring alom. Waarom zo en waarom nu?

Zo heel vaak komt het niet voor dat Kamerleden openlijk toegeven dat ze ,,er even niks meer van begrijpen''. Wat dat betreft is de uitkomst van het debat van vanmiddag over de herziening van het toezicht op de financiële markten alleen daarom al interessant.

Waar gaat het om? Pensioenfondsen, banken en verzekeraars verkeren de laatste tijd steeds meer op elkaars terrein. Overlappende `financiële producten', innovatie en internationalisering zorgen voor een dynamische markt. Zo dynamisch zelfs dat de overheid voor de tweede keer in twee jaar tijd het toezicht op de financiële sector op de schop wil nemen.

In 1999 gingen de drie toezichthouders (De Nederlandsche Bank, de Pensioen- en Verzekeringskamer en de Stichting Toezicht Effectenverkeer) formeel overleggen in de overkoepelde Raad van Financiële Toezichthouders (RFT). Die voldoet nu niet meer, zegt althans Financiën, en dus is het nu opnieuw tijd om de structuur aan te passen. Afgelopen november ging een lijvige nota naar de Kamer met daarin een plan voor herziening van het toezicht.

Vandaag buigt de Kamer zich over het voorstel om De Nederlandsche Bank (DNB) en de Pensioen- en Verzekeringskamer (PVK) samen te voegen tot één zogenoemde prudentiële, bedrijfseconomische toezichthouder. De Stichting Toezicht Effectenverkeer (STE) wordt omgevormd tot de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en daarmee 'gedragstoezichthouder', uitgebreid met de opdracht consumenten te beschermen. Dit model staat bekend als het Australische model, ook wel het Twin Peaks-model geheten. De net opgerichte RFT komt te vervallen en Zalm laat nadrukkelijk de mogelijkheid open de twee nieuwe toezichthouders uiteindelijk alsnog onder één dak te brengen.

Prachtig allemaal, vindt de Kamer, maar waarom moet dat nu? En waarom moet dat zo? Het gaat de verschillende fracties allemaal een beetje te snel. Een hoorzitting met de direct betrokkenen, vorige week, bracht wel enige helderheid, maar nog niet voldoende om vanmiddag zonder slag of stoot akkoord te gaan met het voorstel van Zalm, zo blijkt.

Belangrijkste winstpunt is volgens alle fracties dat de belangen van de consument in het nieuwe stelsel beter gewaarborgd worden. Maar waarom, zo vragen D66, CDA, VVD en GroenLinks zich af, wordt nu voor de Europese muziek uitgelopen? De internationalisering van de financiële markten zou eerder pleiten voor een Europese toezichthouder dan voor nieuwe nationale instituten.

CDA'er De Haan vraagt zich ook nog af of de `nieuwe' STE wel de expertise in huis heeft om de consumentenbelangen te beschermen. ,,Daar heeft de STE helemaal geen ervaring mee'', zegt hij. Ook betwijfelt hij of de administratieve lasten voor het te controleren bank- en verzekeringswezen daadwerkelijk zullen verminderen. VVD'er Voûte noemt de voorgestelde veranderingen ,,een vooruitstrevend model'', maar wil van Zalm helderheid over ,,de kosten, de transparantie en de garantie dat de lasten omlaag gaan er er niet meerdere toezichthouders bij één instelling over de vloer komen''.

Bij verschillende fracties overheerst het idee dat de snelle herziening vooral een prestigekwestie is van de Directie Financiële Markten van het departement. ,,Ambtelijk Financiën vindt het prettig om zo vlak voor de verkiezingen nog even een forse structuurwijziging door te voeren'', meent GroenLinkser Vendrik. D66-politica Giskes heeft het over ,,de belangetjes van DNB en Financiën'' die zouden botsen. CDA'er De Haan is zelfs voor het kerstreces door een topambtenaar van Financiën benaderd met de vraag of de Kamer het voorstel nog voor de jaarwisseling kon behandelen. ,,Heel vreemd, ik snap die haast niet'', aldus De Haan.

Inhoudelijk liggen Financiën en de Kamer niet eens zo heel ver uit elkaar. Als Zalm zich vanmiddag even kwaad maakt, krijgt hij met gemak een meerderheid van de Kamer mee in zijn voorstel.

Dan resteert bij de Kamer slechts de vraag waarom het herzieningsvoorstel zoveel verzet heeft opgeroepen bij banken en, in grotere mate, verzekeraars. ,,Toezicht is toch toezicht? De instellingen hebben toch baat bij een kwaliteitsstempel via de toezichthouder'', meent de Kamer.

Het toezicht mag dankzij het voorstel dan transparanter worden, de achterliggende belangen van de instellingen zijn dat vooralsnog allerminst.