Techniek en emoties bij reactorvat

De kernreactor van Petten gaat tijdelijk dicht. Veiligheid boven alles, aldus minister Pronk. Of heeft dit iets te maken met komende verkiezingen?

Het kan verkeren. Gisterochtend nog verklaarde directievoorzitter Wouter Schatborn van de Nuclear Research & Consultancy Group (NRG) in Petten dat wat hem betreft een tijdelijke sluiting van de kernreactor in de Noord-Hollandse duinen niet aan de orde was. Er was immers niet mis met de reactor, men weet hier wat men doet, de situatie is veilig.

Maar gistermiddag bleek het bedrijf toch te zijn gezwicht voor de druk van politiek en publieke opinie om de centrale tijdelijk te sluiten. Een oude en wellicht gegroeide lasfout in het reactorvat zal nog eens onder de loep worden genomen en er wordt een aantal verbeteringen in de veiligheidscultuur doorgevoerd, dit alles onder auspiciën van een groep externe deskundigen.

De NRG koos eieren voor z'n geld na een brief van minister Pronk (VROM) waarin deze een eerder mondeling gedaan verzoek om sluiting toelichtte, en daar kwam nog de opstelling bij van het Joint Research Centre (JRS) van de Europese Commissie, die zich als eigenaar van de reactor en als vergunninghouder bij het verzoek van Pronk had aangesloten. Niet omdat de reactor onveilig zou zijn, maar omdat er aan de veiligheidscultuur nog wel wat te verbeteren valt en omdat er commotie dreigde te ontstaan over een haarscheurtje in het reactorvat. De Europese Commissie wilde de publieke opinie tot rust brengen, aldus een woordvoerder van het JRS gisteren.

Pronk, op bezoek in New York voor zijn werk als VN-gezant voor duurzaamheid, heeft laten weten dat hij het waardeert dat NRG gehoor geeft aan zijn verzoek. Formeel had Pronk geen mogelijkheden de centrale te dwingen tot stillegging.

De tijdelijke sluiting is de culminatie van een eenmansactie van een werknemer van de reactor. De man vertelde gisteren op de radio dat hij met een lange klachtenlijst naar de directie was gestapt, maar dat die hem te verstaan had gegeven dat als hij naar de toezichthoudende Kernfysische Dienst van VROM zou stappen, de schade enorm zou zijn en NRG hem persoonlijk daarvoor aansprakelijk zou stellen. Hij deed het toch, en werd van zijn functie ontheven. Het ministerie noemt hem een klokkenluider; in stukken van de NRG wordt hij bestempeld als amokmaker.

Belangrijkste verwijt van de man is dat er met veiligheidsregels wordt gesjoemeld om zo veel mogelijk commerciële opdrachten te kunnen verwerken. Waar de reactor vanaf de bouw veertig jaar geleden lange tijd alleen natuurkundige experimenten deed, worden nu contracten afgesloten voor de productie van radio-isotopen, geschikt voor de nucleaire geneeskunde. Commercie zou prevaleren boven veiligheid, en boven de arbeidsvreugde van de werknemers.

NRG wijst alle suggesties over gesjoemel met veiligheidsregels van de hand. Wel heerste er jarenlang een slechte werksfeer, erkent de directie, en dat kan op zichzelf al leiden tot veiligheidsrisico's. Een mediator heeft wat rust in de tent gebracht. Ook zal meer rekening worden gehouden met de gevoelens van ongerustheid bij operators over oneffenheden in het productieproces. Sommige mensen zijn nu eenmaal eerder ongerust dan andere, zegt NRG-directievoorzitter Schatborn, en dus moet niet altijd het technische geweten, maar gewone emotie voorrang krijgen. Dat geldt ook voor het haarscheurtje in het reactorvat dat er al achttien jaar zit maar dat nu voor opwinding zorgt, omdat het groter is geworden. Nog maar een keer onderzoeken dus, ook al staat er geen druk op de wand van het vat, en kan het vat vermoedelijk nog tien tot vijftien jaar mee, menen NRG-inspecteurs. De Kernfysische Dienst bekijkt nu of ze gelijk hebben.

Wat is de positie van minister Pronk? Veiligheid boven alles, is zijn motto, maar hier en daar wordt ook gedacht aan komende verkiezingen. Die verdenking is gewekt door de gevolgde procedure. Eind vorige week al lag er een voorstel van NRG-aandeelhouder Energieondezoek Centrum Nederland (ECN) om de reactor tijdelijk te sluiten. Na overleg met de Kernfysische Dienst van het ministerie werd besloten het afgelopen weekeinde een plan van aanpak te maken dat begin deze week zou worden beoordeeld door Pronk en de zijnen.

Maar de PvdA-minister was iedereen voor. Zondagochtend kreeg NRG-directeur Schatborn telefoon van een hoge ambtenaar dat er iets aan zat te komen. Een uur later volgde Pronks verklaring dat hij de boel wilde stilleggen. Op zondagmiddag, in het tv-programma Buitenhof.