Oud en gekort, op naar de rechter

Worden ouderen mondiger? Meer pensioenfondsen zitten krap en verlagen de inflatietoeslag. ,,Er komen veel meer rechtszaken.''

,,Het is nu of nooit'', zegt M. Meulblok, gepensioneerd werknemer bij Esso Nederland. ,,Het pensioenfonds heeft zijn jarenlange bestendige gedragslijn om de pensioenen te verhogen met de inflatie doorbroken en als je nu niet naar de rechter stapt, hoeft 't nooit meer.''

Vrijwel alle pensioenfondsen geven gepensioneerden een toeslag voor stijgende prijzen (indexatie). Het venijn van de zorgzaamheid zit in de kleine lettertjes. Indexatie is een voorwaardelijke toezegging, waarvoor fondsen niet apart geld reserveren.

Gepensioneerden krijgen indexatie, bij Esso duurtetoeslag geheten, als de financiële positie van hun pensioenfonds dat toestaat. Over dat grijze gebied oordelen de besturen van pensioenfondsen. Daarin zitten werkgevers- en personeelsvertegenwoordigers, soms ook gepensioneerden. Het bestuur moet de belangen van de diverse partijen evenwichtig behartigen.

Over enkele weken staat Meulblok als voorzitter van het overlegforum van gepensioneerden en werknemers (deelnemersraad) van het Esso pensioenfonds bij de Ondernemingskamer van het Amsterdamse Gerechtshof. De zaak is de climax van een slepend conflict, waarin eerder 938 werknemers met succes, maar zonder resultaat een klacht indienden tegen de breuk in het indexatiebeleid van Esso en het pensioenfonds.

De deelnemersraad weet zich ook gesteund door de toezichthoudende Pensioen- en Verzekeringskamer, die Esso heeft laten weten dat bij de jarenlang verstrekte duurtetoeslag inderdaad sprake is ,,van een bestendige gedragslijn, waardoor verwachtingen worden gewekt bij de betrokkenen''.

De Esso pensioenfonds' deelnemersraad is niet de enige die boos is. Vrijdag begonnen drie gepensioneerden van het pensioenfonds voor het vliegend personeel der KLM een rechtszaak. Vorig jaar stond de deelnemersraad van het Kemira pensioenfonds bij de Ondernemingskamer, die speciaal is belast met strijd tussen deelnemersraden en pensioenfondsen.

Rode draad bij de acties: gepensioneerden eisen adequate indexatie en zij veroordelen uitkeringen van pensioenvermogen aan de werkgever of duurzame premiekortingen voor de onderneming. Esso kreeg in 2000 90 miljoen gulden terug van het pensioenfonds terwijl de duurtetoeslag voor gepensioneerden minder werd verhoogd dan de inflatie. De gepensioneerden willen 5,4 procent, het fonds geeft 3,7 procent.

,,Er komen veel meer rechtszaken'', voorspelt mr L. Kuypers, advocaat van de deelnemersraden van Kemira en Esso. ,,Het gaat economisch slechter. Dat is voor werkgevers reden om de indexatie te beperken, maar aan de andere kant ook het argument om een pensioenfonds leeg te halen.''

Na twee belabberde beleggingsjaren waarin loonstijgingen en inflatie juist versnelden, zodat de toegezegde pensioenen steeds duurder werden, zijn bij vele tientallen pensioenfondsen de extra reserves verdampt. Gouden bergen werden zwakke pijlers.

Langzaam sijpelt informatie over premieverhogingen en indexatiekortingen naar de buiten. Het bedrijfspensioenfonds voor de levensmiddelengroothandel verlaagt indexatie naar nul. Het pensioenfonds van PCM Uitgevers, onder meer eigenaar van deze krant, naar 1,5 procent. Bij KPN voelen ook de gepensioneerden de gevolgen van de bevroren lonen: hun indexatie is gekoppeld aan de loonstijging van de KPN-werknemers.

Al klagen ouderen meer, de strijd blijkt taai. Geld is steeds een zorg, al moet het pensioenfonds de redelijke kosten van een deelnemersraad betalen. Bij Kemira, die de indexatie nog steeds niet aan alle ouderen wil betalen, is de geldkraan dichtgedraaid. De gepensioneerden van het KLM-fonds merkten dat hun deelnemersraad, waarin zij een minderheidspositie hebben, hún opinie niet via informatiebulletins wil verspreiden en ook geen adreslijst wil geven.