Jij bent mijn bloemen

Lux ligt in het ziekenhuis en is bang. Waar ze het bangst voor is – `aller aller': ,,Dat er straks als ik al lang weg ben, ergens in het ziekenhuis een dossier staat met alles over mij van de afgelopen tijd er in. Van alles over mij, behalve een mooie foto.''

Lux houdt van Mon, een wat botte, onhandige man. Mon houdt ook van Lux, al kan hij dat niet zo goed zeggen. Soms wel. Dan zegt hij: ,,Jij bent mijn bloemen.'' Jammer dat de liefde van de man niet goed tegen het verval van de vrouw is bestand. Lux wil dat zus Ama in haar afwezigheid voor Mon zorgt. Terwijl zij in het ziekenhuis wegteert, beginnen haar man en zus alvast een nieuw leven.

De film Noordeloos werd in 1997 als toneelstuk geschreven door Peer Wittenbols. Regisseur Kees Vlaanderen, die eerder Jan Wolkers' verhaal De wet op het kleinbedrijf verfilmde, maakte voor de Humanistische Omroep een filmversie met dezelfde cast als op toneel: Juul Vrijdag speelt Lux; Han Römer speelt haar man Mon; Joke Tjalsma speelt de zus Ama. Alledrie spelen ze ontzettend goed, ingehouden, kortaf. Vooral Juul Vrijdag is hartverscheurend mooi in haar angst en hulpeloosheid.

Bijzonder aan Noordeloos zijn de hakkerige dialogen in een niet bestaande, volkse taal; uiterst korte, niet helemaal kloppende zinnen, vreemd verdraaide gezegdes en uitdrukkingen: ,,Van sommige dingen snapt iemand niks'', en: ,,Gelapte ramen is de helft van het betere kijken.'' Soms duiken er tussen de volkstaal ineens uitdrukkingen uit boeken, folders en reclames op: ,,Ik ga niet tijdens mijn eigen geslachtsverkeer in mijn eigen huis zachtjes doen.''

Vlaanderen is dicht bij de toneelversie gebleven, al heeft hij allerlei buitenscènes ingelast: op de dijk bij de windmolens, het duivenplatje, de duivenmelkersvereniging. Door deze typisch Nederlandse locaties, de droge humor, de kortaffe dialogen, en de verdraaide taal doet de film aan het werk van Alex van Warmerdam denken. De benauwdheid behoudt Vlaanderen door dicht op de huid van de mensen te blijven. Veel close-ups, vooral en profil, waardoor de uitstekende neuzen opvallen. Dat maakt de mensen tot groteske loopvogels.

De wereld van Wittenbols is hard en zacht. Hij heeft mededogen met zijn gemankeerde personages, hij gelooft in de liefde. Dat Mon met de zuster van Lux gaat nog voor ze dood is, is schrijnend gemeen. Maar je kunt er vrede mee hebben, omdat het beter is voor Mon. En omdat Lux in haar oneindige liefde zelf wilde dat haar zus voor haar onthande man zorgde.

Noordeloos, Humanistische omroep, Morgen, Ned.1, 22.00-23.12u.