Petten: we weten wat we doen

Bij ons wordt niet gesjoemeld met veiligheid, zegt de beheerder van de kernreactor in Petten. Hooguit is er sprake geweest van `verstoorde arbeidsverhoudingen'.

Een onveilige situatie? Een gebrek aan veiligheidscultuur? ,,Daarvan is hier nooit sprake geweest. Wij weten heel goed waar we mee bezig zijn.'' Waarnemend directievoorzitter Wouter Schatborn van de Nuclear Research & Consultancy Group (NRG) in Petten, zag vanmorgen nog geen enkele reden om de kernreactor van zijn bedrijf in de Noord-Hollandse duinen te sluiten, zoals minister Pronk (VROM) gisteren verzocht.

Schatborn: ,,Er is geen reden om de reactor tijdelijk stil te leggen. Wij hebben daar dus geen gehoor aan gegeven. Dat doen wij pas als Pronks Kern Fysische Dienst ons het bevel geeft onmiddellijk te sluiten.''

In de hogefluxreactor van Petten worden door bestraling radioactieve producten voor de medische industrie vervaardigd. 60 procent van de patiënten in Europese ziekenhuizen wordt bestraald met radio-isotopen, geleverd door het eveneens in Petten gevestigde bedrijf Mallinckrodt, de belangrijkste afnemer van NRG. Pronk wil dat het bedrijf de reactor tijdelijk uitschakelt. Dat heeft volgens de minister niets te maken met de ,,indicatie'' dat er sinds 1984 een scheurtje zit in het één kubieke meter grote reactorvat, zoals vorige week bekend werd. Het zou gaan om een ,,gebrek aan veiligheidscultuur'', waardoor veiligheidsnormen onvoldoende zouden worden uitgewerkt in voorschriften op de werkvloer.

Aan de huidige commotie rond de kernreactor in Petten is de afgelopen jaren veel herrie vooraf gegaan. ,,Er is hier sociale stront geweest'', erkent Schatborn, die samen met Frans Saris de directie vormt van het Energie-onderzoek Centrum Nederland (ECN), voor 70 procent eigenaar van NRG. Hij kwam hier enkele maanden geleden als vervanger van de weggestuurde en nu weer in genade aangenomen kernfysicus André Versteegh, die bij het grootste deel van het personeel goed ligt, maar niet ,,door een deur kon'' met Frans Saris. Het fijne daarvan is niet bekend, maar wel dat Versteegh pleitbezorger is van kernenergie en Saris zich meer dan eens heeft uitgelaten over de zegeningen van energiebronnen als zonne- en windenergie.

Schatborn: ,,Wat ik hier aantrof was een volkomen verziekte werksfeer. De operators voelen zich al jaren miskend en gekleineerd door hun directie. Daar zijn verschillende oorzaken voor. Ze eisen voortdurend betere arbeidsvoorwaarden. Ook waren er onderlinge conflicten, vetes. Het gevolg van die slechte werksfeer is dat mensen veiligheidskwesties hebben aangegrepen om betere arbeidsvoorwaarden af te dwingen.'' Twee maanden geleden sloeg een van de operators alarm bij de Kern Fysische Dienst over kwesties die ,,allang afgehandeld'' waren, aldus Schatborn. Pronk zag in hem een ,,klokkenluider'' die de moed had om misstanden aan de kaak te stellen, NRG omschrijft hem als een ,,amokmaker'' en bood hem een andere functie aan.

Bekend waren verhalen van werknemers die verklaren dat de werkdruk ,,zo hoog'' was, dat het hun ,,niet zou verbazen'' als mensen fouten gingen maken. De klachten van de klokkenluider zijn volgens Schatborn echter voornamelijk terug te voeren op een incident, anderhalf jaar geleden, toen als gevolg van ,,verkeerd aangeleverde'' uraniumstaven radioactieve ,,belletjes'' in het reactorvat opborrelden. Schatborn: ,,Toen een operator dat constateerde, meldde hij dat aan het hoofd van de wacht. Die twijfelde over de ernst van de zaak. Na overleg heeft toen zijn baas, de reactormanager, besloten om door te gaan. Later, toen het probleem zich opnieuw voordeed, is de reactor alsnog stilgelegd.''

Schatborn ontkent de beschuldiging van de klokkenluider dat de reactor niet wordt stilgelegd om commerciële redenen. Sterker nog: ,,We hebben de procedure zo veranderd dat een reactormanager bij twijfel de boel moet stilleggen. Het heeft met ervaring te maken. Sommige mensen werken hier nog niet zo lang en denken al gauw dat er iets vreselijks aan de hand is. Dat is niet waar, maar je moet met zulke gevoelens wel rekening houden. Ook als dat ten koste van de productie gaat.'' Schatborn zegt veel waarde te hechten aan het oordeel van de mensen op de werkvloer.

Er is wel een aantal kleinere kwesties rondom veiligheid, stelt Schatborn. Zo is er een conflict met de reactorveiligheidscommissie van NRG die niet betrokken is bij het simuleren van een stroomstoring, en ook was er onvoldoende tijd om personeel een extra training te geven voordat deze oefening kon worden uitgevoerd. Deze kwesties waren voor Schatborns naaste collega Saris aanleiding om namens ECN te vragen de reactor tijdelijk stil te leggen. Schatborn: ,,Tja, dat is een kwestie van inschatting. Je kunt dogmatisch de hele reactor stilleggen om in de tussentijd te werken aan verdere aanscherping van veiligheidsinstructies. Ik vind dat je dat ook werkende weg kunt doen, terwijl de reactor draait.''