`Mensen geloven graag dat drama echt is'

Dit is echt, dachten veel critici toen BNN begon met de tv-serie `Finals'. Ten onrechte, maar de werkwijze is wel uniek. Binnenkort begint de vierde reeks, met scholieren die al improviserend voor drama zorgen.

Chris Houtman zit achter een bureau van twee keer twee verhuisdozen met een witte plank ertussen. Zijn collegaregisseurs Harm-Ydo Hilberdink en Marcel Hensema luisteren hoe hij op een paar acteurs inpraat. ,,Je moet met de scène meegaan. Je mag niet ingrijpen.'' ,,We berusten dus in wezen in de beslissing.'', antwoordt een acteur. ,,Precies,'' zegt Houtman, ,,je bijt op je tong maar na afloop mag je in de dagboekkamer vertellen wat je ervan vond.''

In een oude BMW-garage bij het Amstelstation in Amsterdam vonden onlangs de laatste opnamen plaats van de vierde reeks van BNN's jongerendrama Finals. Na tien weekeinden werken liggen er 132 bandjes van een uur waarvan de regisseurs acht afleveringen van veertig minuten gaan maken. ,,In de montage ontstaat het programma'', zegt Houtman.

Finals begon in mei 2000 als een realityserie die dagelijks het wel en wee volgde van een groepje havo-leerlingen tijdens hun eindexamen. Ze filmden elkaar met goedkope cameraatjes en het werd door BNN en producent IDTV gepresenteerd als een toelatingsproject voor de Filmacademie van een van de leerlingen. Het oogde razend echt en verscheidene critici trapten er in. ,,We wilden twee dagen verwarring'', zegt Houtman (1955). ,,Mensen geloven graag dat drama echt is en daar hielpen we ze bij. Na twee dagen hebben we bekend gemaakt dat het gespeeld was. Nog steeds geloven sommigen niet dat het fictie is.''

Helemaal onecht is Finals nooit geweest. Houtman verwijst naar het oude Werkteater en de theorie van het `onzichtbare theater' van de Braziliaan Augusto Boal, waarbij acteurs zich improviserend in echte situaties begeven. Het complete scenario van een aflevering past op vijf A4-tjes. Acteurs weten niet meer dan strikt noodzakelijk en moeten zich improviserend door een scène heenwerken. ,,Het is één groot rollenspel'', zegt Houtman.

In de slotscène die ze deze middag gaan spelen zit een ontmoeting, maar of die in de gang, op straat of in de woonkamer plaatsvindt, doet er niet toe, zeggen de regisseurs. ,,Als je het niet vooraf vastlegt, gebeurt het altijd op de meest fantastische manier'', vindt Hilberdink. ,,En we doen nooit iets over.'' Houtman: ,,Daardoor missen we veel, maar dat maakt het echt èn spannend en we compenseren het met de verhalen in de dagboekkamer.'' Regelmatig vertellen acteurs daar wat ze vinden en voelen en ze beschrijven gebeurtenissen waar de camera te laat bij was.

In een keukentje wacht een achttal acteurs op het begin van de opname. Een actrice vraagt of Hilberink haar nog even wil `inpraten'. Houtman is naar een café in de buurt waar het groepje wacht dat die ochtend filmde bij een massale zwarte kerkdienst. De mobiele telefoon van Hilberink rinkelt: Houtman is in aantocht. De acteurs gaan naar de set en beginnen. Eén van hen draagt op zijn schouder een lichte digitale videocamera en filmt de anderen terwijl hij zelf meespeelt. Hilberink omarmt hem zo nu en dan van achteren en stuurt. Soms sluipt hij naar een ander en fluistert iets in. Alle dialoog is spontaan. Niets is gerepeteerd. De acteurs weten zelfs niet van het groepje dat onderweg is. Als dat arriveert, met een tweede camera-acteur, volgt een emotionele ontknoping. Velen barsten in tranen uit. Drie regisseurs zwerven haastig over de set, kijken op het uitgeklapte cameraschermpje mee, geven aanwijzingen en duiken weg als een camera in hun richting zwenkt.

,,Onze acteurs moeten een verhaal kunnen vertellen en psychisch sterk in hun schoenen staan'', zegt Houtman na afloop. ,,Met een labiele acteur zou het fout kunnen gaan. Het vraagt veel van de persoon maar het moet wel spel blijven.''

Toen BNN voor mei 2000 een korte dramaserie rond het eindexamen vroeg, heeft IDTV gekeken wat mogelijk was met een kleine budget. Snel werken, goedkope locaties, geen cameramannen of geluidstechnici, beginnende acteurs – de meesten zitten nog op school – drukken de kosten. Finals is zeker eenderde goedkoper dan andere dramaseries.

De tweede reeks – in aflevering 1 vroeg een directeur van BNN of de jongens en meisjes hun leven wilden blijven filmen – werd volgens Houtman te soapig. Dat heeft hij in deel 3 met kortere verhaallijnen opgelost. Deze keer wilde hij het wat rustiger hebben. De acteurs schreeuwen wat minder en de camera zwiept niet meer zo heen en weer. ,,Iedereen heeft een lesje cameravoering gehad'', zegt Houtman. ,,Maar niet te veel, het mogen geen cameramensen worden. Beeld is niet belangrijk in deze serie.''

Er wordt gepraat met BNN over een vervolg in september. De jongens – waaronder Egbert Jan Weber (Patrick in de serie) die een hoofdrol speelt in De oesters van Nam-Kee – zullen dan terugkeren. Houtman is nog aan het ,,leren en experimenteren'', maar over een tijdje wil hij wel eens iets ,,groters'' maken op de manier van Finals.

Finals 4, Ned.2, vanaf maandag 25 februari.