Gouden kooi

Met de kus en de traan was het in alle opzichten een ontspannen huwelijk. Dat gold voor zowel de plechtigheden binnen als voor het publieke deel buiten. Kroonprins Willem-Alexander en – sinds zaterdag – prinses Máxima hebben de dag gekregen zoals zij zich die wensten. Binnen, in de Beurs van Berlage en de Nieuwe Kerk, bleven de bijzondere omstandigheden niet onbesproken, buiten bleven, ondanks de gemengde gevoelens die het huwelijk bij enkelen heeft opgeroepen, ongeregeldheden uit. Willem-Alexander heeft zich afgelopen zaterdag niet alleen met Máxima Zorreguieta verbonden, maar met het hele land. Dit is het voor de betrokken personen haast onmenselijke gevolg van het systeem van erfopvolging waarop de monarchie is gebaseerd. Een stelsel waarmee Willem-Alexander vanaf zijn geboorte is opgegroeid, maar dat voor zijn uit Argentinië afkomstige echtgenote een onmetelijke overgang moet zijn. Zij leeft vanaf nu een leven vol beperkingen. Dit heeft ze door de van regeringswege gedwongen afwezigheid van haar ouders direct al bij de huwelijksaankondiging pijnlijk mogen ervaren. Iemand die een dergelijk offer wil brengen voor haar geliefde verdient het volste respect.

Van het grootste belang voor het verdere persoonlijk leven van prins Willem-Alexander en prinses Máxima, maar zeker ook voor de monarchie, is hoe met het nog resterende stukje eigen vrijheid van beiden wordt omgegaan. Wat dat betreft is de situatie vergeleken met die van 36 jaar geleden, toen Willem-Alexanders moeder in het huwelijk trad, immens veranderd. Het koningshuis is inmiddels letterlijk publiek bezit geworden. De indringende televisieregistratie van het huwelijk (inclusief de tranen) was daarvan een zichtbaar bewijs.

Ook het bruidspaar wist wat er van hen verwacht werd. Het volk eiste maandenlang een balkonscène met kus – dus kreeg het afgelopen zaterdag een balkonscène met kus. Natuurlijk kan dit voor velen publieke `hoogtepunt' van de huwelijksdag worden afgedaan als een tamelijk onschuldige geste. Het is, valt te vrezen, ook symptomatisch voor een veranderende publieke opinie, die van het koningshuis verlangt dat er ook op het terrein van de primaire emotie permanent wordt `geleverd'.

Inherent aan het voor een parlementaire democratie toch atypische monarchale systeem is dat het koningshuis afstand bewaart. De afstand tot de werkelijke macht is sinds 1848 door middel van de regel over de ministeriële verantwoordelijkheid formeel gegarandeerd. Ingewikkelder ligt het met de afstand tot `het volk'. Als modernisering van het koningschap inhoudt dat leden van het koninklijk huis in het vervolg als `soapsterren' door het leven gaan, zal de monarchie vermoedelijk geen lang leven zijn beschoren. Hoe bizar het ook klinkt, een koningshuis dient omwille van zijn voortbestaan als `neutrale entiteit' boven het volk te staan.

De regering kan hieraan bijdragen door omvang en bevoegdheden van het koninklijk huis in elk geval zo beperkt mogelijk te houden. Het is de hoogste tijd dat, nu het huwelijk achter de rug is, minister-president Kok met zijn al vaker beloofde wetsvoorstel voor een kleinere omvang van het koninklijk huis komt. Het meest wenselijke is een zodanige inkrimping dat het lidmaatschap van het koninklijk huis beperkt wordt tot de directe lijn van erfopvolging. Wat betreft de bevoegdheden is een logische modernisering dat het staatshoofd, conform het Zweedse model, buiten de regering wordt geplaatst. Dat schept heldere verhoudingen.

Voor prins Willem-Alexander en prinses Máxima blijft niets anders weggelegd dan de spreekwoordelijke gedwongen opsluiting in de gouden kooi. Het verblijf daarin kunnen zij zelf beïnvloeden door zich terdege bewust te zijn van de beperkingen die hun status met zich meebrengt. Voor het overige is voor hun persoonlijk welbevinden te hopen dat de buitenwereld zo nu en dan een doek over die kooi zal willen hangen, opdat er nog iets van een privéleven overblijft.

Gerectificeerd

Gouden kooi

In het hoofdartikel Gouden Kooi (4 februari, pagina 7) staat dat Willem-Alexander zich niet alleen met Máxima Zorreguieta heeft verbonden maar met het hele land. Het laatste woordje `met' was te veel. Bedoeld is dat het hele land zich door het huwelijk met Máxima Zorreguieta heeft verbonden.