Fortuyn vergeet even zijn republikanisme... en dat geldt ook voor zijn program... wel gaat het over poep

Als het over de monarchie gaat, wordt zelfs Pim Fortuyn voorzichtig. Voor een overtuigd republikein als hij zou de bruiloft van zaterdag toch voldoende stof voor polemiek tegen het koningshuis hebben opgeleverd, zou je denken. Een Argentijnse societydochter gaat immers met onze heiligste tradities op de loop: plengt in het openbaar tranen over de politiek gemotiveerde afwezigheid van haar vader; bruuskeert de Tweede Kamer door de meeste leden ervan niet uit te nodigen; laat de bij deze gelegenheden gebruikelijke inbreng van een Waalse dominee, als uitdrukking van de verbondenheid binnen de Nederlands Hervormde Kerk, vervangen door een roomse priester die in gebed voorgaat; en kan er op het balkon maar ternauwernood door haar gemaal van worden afgehouden de menigte een kushand toe te werpen - in de beste Evita-tradities.

Maar wat doet de republikein Fortuyn? Hij mummelt wat over vader Zorreguieta, die best naar Nederland mag komen, terwijl de vooraanstaande leden van zijn partij, Leefbaar Nederland, zoveel mogelijk proberen de republikeinse opvattingen van hun lijsttrekker te verdoezelen: dekselse vent die Fortuyn, is de partijboodschap, en wat hij roept moet je allemaal niet zo serieus nemen. Wat dit betreft lijkt Leefbaar Nederland dus al sprekend op gevestigde politieke partijen als PvdA, VVD en GroenLinks, waar het ventileren van de republikeinse sentimenten eveneens zoveel mogelijk vermeden wordt. Zeker in verkiezingstijd, want de zozeer begeerde stemmen uit de middenklasse zijn met kritiek op de monarchie niet te winnen, luidt de algemene overtuiging.

Dat Fortuyn een republikein is, lijdt geen twijfel. Het valt na te lezen in de zojuist door de documentatiedienst van de Tweede kamer vervaardigde kloeke, vierdelige reader met alle columns die Fortuyn tussen 1996 en 2000 in Elsevier heeft geschreven. Daarin wemelt het van uitingen van volslagen gebrek aan Oranjeliefde. ,,Het zou een uiting van beschaving en compassie zijn als we [...] Beatrix en het koningschap met pensioen laten gaan'', schrijft Fortuyn. De recalcitrante lijsttrekker meent dat de gekozen minister-president de functie van staatshoofd er wel bij kan doen: ,,De monarchie is dood. Leve de Republiek der Nederlanden''. In een `nieuwjaarsrede' voor RTL5 wenste Fortuyn trouwens onlangs nog de regerende vorstin ,,vele verhelderende gesprekken over de geschiedenis van Argentinië met de schoonvader van haar zoon'' toe.

De vervaardiging van de reader wijst op de behoefte van de zittende partijen in het parlement, nu eindelijk eens te weten waar Fortuyn en Leefbaar Nederland voor staan - zodat eventueel de bestrijding ter hand kan worden genomen. Maar dat valt niet mee, want partij en lijsttrekker vormen bij Leefbaar Nederland een nogal hybride tweeëenheid. De vreemdelingenhaat die - zeker aanvankelijk - het voornaamste handelsmerk was van Fortuyn, is nauwelijks in het verkiezingsprogramma van Leefbaar Nederland terug te vinden. Wat beter gaat het met het anti-Haags en in het algemeen anti-establishmentgevoel dat Fortuyn uitstraalt, althans sinds de gepensioneerde Nijmeegse politicoloog Couwenberg het programma grondig heeft herschreven.

Maar de aangrijpingspunten voor inhoudelijke bestrijding van Fortuyn zijn weinig talrijk. VVD-leider Dijkstal heeft het geprobeerd met de monarchie, maar daar weet Fortuyn zich dus gladjes aan te onttrekken. Andere lijsttrekkers die in het openbaar met Fortuyn in debat wilden, zoals De Graaf (D66) en Rosenmöller (GroenLinks), kregen voorshands nul op het rekest.

Inmiddels blijft Fortuyn maar aan zijn imago als dekselse vent werken: nu eens laat hij zich voor een blad in bad fotograferen, dan weer werkt hij mee aan een carnavalskraker van Vader Abraham, waarin hij ,,de held, de Nostradamus, de waker over recht'' wordt genoemd. En naast deze in de Nederlandse politieke cultuur ongebruikelijke methoden lardeert Fortuyn zijn optreden met grofheden, die in een Nederlandse verkiezingsstrijd hoogstzelden vertoond worden. Fortuyn loopt weg als hem onwelgevallige vragen worden gesteld (bij TV Rijnmond). Fortuyn beschimpt concurrenten om hun uiterlijk (Erica Terpstra).

En verder heeft de lijsttrekker van Leefbaar Nederland kennelijk iets met poep. In een recente column voor de RTL5-site maakte Fortuyn melding van het ,,veel te dikke maar ook wel pronte achterwerk'' van een van zijn collega-lijsttrekkers, alvorens zinnenlang in een scatologische metafoor af te dalen: ,,Laat het hem dun door de broek lopen, wil ik maar zeggen. Dan zal ik zorgen voor een container toiletpapier, want we gunnen hem natuurlijk wel een schone broek en dito derrière''.

Op dit niveau hebben de gevestigde politieke partijen van Nederland al helemaal geen antwoord klaar - eerder hopen ze dat Fortuyn bij de kiezers met dit soort optreden door de mand zal vallen.

De Tweede Kamer spreekt deze week onder meer over de kilometerheffing