Voor Iran maakte de Grote Satan zijn naam waar

De uitval van president Bush naar Iran heeft in dat land een eensgezind woedende reactie losgemaakt. Hervormers zijn het voor één keer met conservatieven eens.

Het zal de Islamitische Republiek Iran een ,,eer'' zijn om doelwit te zijn van de woede van de meest gehate Satan in de wereld, zo reageerde de Iraanse Opperste leider ayatollah Ali Khamenei haast triomfantelijk op de waarschuwingen van president Bush aan de drie leden van de ,,As van het Kwaad'', Iran, Irak en Noord-Korea. In zijn State of the Union-toespraak onderstreepte Bush dat deze landen ,,zich wapenen om de wereldvrede te bedreigen'', en dat ,,de Verenigde Staten niet de gevaarlijkste landen in de wereld zullen toestaan ons te bedreigen met de gevaarlijkste wapens in de wereld''. ,,De president van de Verenigde Staten spreekt als een persoon die dorst naar mensenbloed. Hij bedreigt de landen en naties van de wereld'', concludeerde ayatollah Khamenei.

Nu is de Opperste Leider de grote inspirator van de conservatieve factie in Iran, de groep die met alle middelen probeert aan de macht vast te houden tegenover een hervormingsgezinde meerderheid, met president Mohammad Khatami als boegbeeld.

Over werkelijk alles zijn conservatieven en hervormingsgezinden het oneens, van de vrijheid van meningsuiting via de rol van de rechterlijke macht tot en met de relatie tot de Verenigde Staten. Wat dat betreft is Amerika voor Khamenei en de zijnen onverminderd de Grote Satan die probeert de tijden van de sjah te laten terugkeren; de hervormingsgezinden zeggen dat dat onzin is en bepleiten alweer geruime tijd een normalisering van de betrekkingen. Dus dat Khamenei in dergelijke termen spreekt, is nogal logisch.

Maar tegenover de uitspraken van Bush hebben de partijen de rijen gesloten. President Khatami zei dat Bush ,,arrogant, vernederend, agressief en op bemoeizuchtige wijze sprak – en erger, het is een belediging voor de Iraanse natie''. ,,Onze natie heeft bewezen dat zij bereid is de prijs te betalen voor haar onafhankelijkheid, vrijheid en de Islamitische Republiek'', zei hij. Minister van Buitenlandse Zaken Kamal Kharrazi meende dat Bush' dreigementen waren bedoeld om de aandacht af te leiden van de manier waarop Israël tegen de Palestijnse intifadah optreedt. ,,De Amerikaanse regering heeft haar werkelijke imago onthuld als hegemonistische macht die de hele wereld met geweld wil overheersen'', zei hij. Ten teken van protest annuleerde hij zijn reis naar de VS, waar hij het World Economic Forum zou bijwonen.

De woedende uitspraken van de hervormers – niet alleen van gezagsdragers, ook van de pers, voorzover de conservatieve rechterlijke macht die nog ongemoeid heeft gelaten – zijn een uitdrukking van hun frustratie over de Amerikaanse ommezwaai die al hun inspanningen doorkruist om via een verantwoordelijke buitenlandse politiek Irans internationale isolement te doorbreken. En al doende hun positie te versterken. Zie je wel!, roepen de conservatieven, die altijd al zeiden dat de VS niets goeds in de zin hebben.

De Amerikaanse uitval ontmoet volledig onbegrip. In de eerste weken na het begin van de Amerikaanse campagne in Afghanistan werd Iran nog geprezen door Washington wegens zijn coöperatieve houding, nu is het land opeens een bedreiging van de wereldvrede. Met name de beschuldiging dat Iran bescherming biedt aan Bin Ladens Al-Qaeda, is in Teheran bij hervormers en conservatieven met hoongelach ontvangen: deze sunnitische extremisten zijn immers felle ideologische vijanden van de Iraanse shi'ieten.

En er is ook angst. Angst dat Bush het meent en militaire actie ophanden is. Het is in Iran niemand ontgaan dat de zoon van de in 1979 verdreven sjah dezer dagen in de VS behoorlijk gefêteerd wordt. Zijn terugkeer wordt door geen van beide kampen gewenst.