Veel traditie, weinig franje

In 950 stichtte Vikingvorst Harald het koninkrijk Denemarken. Vanaf dat jaar loopt er een vrijwel ononderbroken lijn van vijftig vorsten tot en met de huidige koningin Margaretha II. Denemarken veranderde in 1849, onder invloed van de revolutionaire situatie in Europa, van een absolute in een constitutionele monarchie. De bevoegdheden van de vorsten zijn vergelijkbaar met die van het Nederlandse staatshoofd.

Tussen het Nederlandse en Deense vorstenhuis bestaan in het oog springende parallellen. Toen de Duitsers op 9 april 1940 Denemarken bezetten, bleef de toenmalige koning, Christiaan X, weliswaar in Kopenhagen, maar hij verwierf een reputatie vergelijkbaar met die van koningin Wilhelmina. Zo gaat over hem het verhaal dat hij, als hij zich in het publiek vertoonde, de bezetter trotseerde door openlijk een davidsster te dragen uit solidariteit met de vervolgde joden. Deze legende de Duitsers hebben de davidsster in Denemarken nooit geïntroduceerd is indicatief voor de positie van het vorstenhuis.

De huidige koningin Margaretha, twee jaar jonger dan koningin Beatrix, werd op 16 april 1940, een week na de Duitse inval, geboren als oudste dochter van toen nog kroonprins Frederik en prinses Ingrid. Uit dat huwelijk werden nog twee dochters geboren: Benedikte, die met een Duitse prins huwde, en Anne-Marie, getrouwd met ex-koning Constantijn van Griekenland.

Toen Frederik IX zijn vader Christiaan na diens dood in 1947 opvolgde, dreigde bij ontstentenis van een mannelijke troonopvolger het einde van de monarchie. In 1953 wijzigde het Deense parlement de grondwet zodat ook vrouwen de troon konden erven. Zo kon Frederiks oudste dochter haar vader, na diens dood in 1972, opvolgen.

Vijf jaar eerder was Margaretha getrouwd met Henri-Marie-Jean André graaf van Laborde de Monpezat (1934), die als diplomaat verbonden was aan de Franse ambassade in Londen en die na zijn huwelijk prins Henrik van Denemarken ging heten. Hoewel hij een moeilijke start had als katholieke Fransman in het noordelijke, lutherse Denemarken, heeft Henrik, net als prins Claus hier, snel een eigen plaats verworven als prins-gemaal. Het echtpaar kreeg twee zoons: Frederik (1968) en Joachim (1969). Joachim trouwde in 1995 met Alexandra Christina Manley en kreeg in 1999 een zoon, Nikolai.

Margaretha staat bekend als een open, moderne koningin. Ze was liever archeologe geworden, maar zag haar ambt als een roeping die ze niet wilde ontlopen. Van haar is wel gezegd dat ze haar koninklijke robes draagt zoals een verpleegster haar uniform. Bij haar 25-jarig ambtsjubileum bleek hoe populair ze was: 97 procent van de Denen vond dat ze haar werk uitstekend deed. Ze is ook artistiek begaafd. Onder het pseudoniem Ingahild Grathmer illustreerde ze een Deens heldenepos, Scandinavische sagen en Tolkiens In de ban van de ring. Haar grafische werk wordt regelmatig tentoongesteld. Samen met haar man vertaalde ze Simone de Beauvoirs Tous les hommes sont mortels in het Deens.

Hun oudste zoon, kroonprins Frederik, studeerde politieke wetenschappen in Århus en Harvard en volgde met succes de opleiding tot kikvorsman bij de Deense marine. Net als andere kroonprinsen houdt hij van snelle auto's. Hij werd diverse malen bekeurd wegens te snel rijden, maar hoefde de boetes niet te betalen. Daarvan is de koninklijke familie vrijgesteld. Af en toe zijn er roddels over romances, maar Frederik heeft het meisje van stand dat een goede koningin zou kunnen worden nog niet gevonden.

De Deense koninklijke familie geldt niet als bijzonder vermogend, maar is wel vrijgesteld van het betalen van belasting. Het jaarinkomen van de vorstin bedraagt circa 5,7 miljoen euro, in totaal kost de monarchie 7,8 miljoen euro.