Tussen het volk, maar op gepaste afstand

De leden van het Nederlandse koningshuis zijn niet bang fietsend gezien te worden, maar hebben verder weinig behoefte aan show.

Komt ze wel of komt ze niet? Terwijl journalistiek Nederland wachtposten heeft uitgezet om te zien of vader Zorreguieta dezer dagen toch niet stiekem in of vlakbij Nederland verblijft, is in het Verenigd Koninkrijk de grote vraag of prins Charles vandaag met Camilla aan zijn zijde in de Beurs van Berlage en de Nieuwe Kerk zal zitten. Het zou de eerste keer zijn dat het paar, als paar, zo prominent onder ,,ons soort mensen'' aanwezig is.

Volgens Britse royaltywatchers zou Camilla van koningin Beatrix mogen komen omdat het Nederlandse koningshuis ,,veel informeler'' is dan bijvoorbeeld het Noorse. Naar het huwelijk van troonopvolger Haakon met ex-druggie Mette Marit (zoals ze zelf met tranen in de ogen vertelde in een vraaggesprek vlak voor het huwelijk) op 25 augustus vorig jaar in Oslo zou Charles Camilla ook hebben willen meenemen, maar dat zou zijn gestuit op formele bezwaren. ,,He was so furious, he threw all his toys out of his pram'', zo werd in de pers een anonieme vertrouweling geciteerd.

Het Nederlandse koningshuis veel informeler? Hoe zat het ook alweer met die ambassadeur in Zuid-Afrika en zijn gecompliceerde liefdeleven? Had de Majesteit niet de hand in diens overplaatsing omdat ze met hem in functie niet op staatsbezoek wilde komen? En was er niet een hoofdredacteur van NRC Handelsblad die voor een diner met koningin en prins was uitgenodigd, maar die zijn vriendin niet mocht meenemen?

Britse buitenstaanders betitelen de Nederlandse versie van een vorstenhuis nog steeds slordig als `a bicycle monarchy'. Het idee dat koningin Elizabeth ooit voet buiten de deur zou zetten in iets anders dan een verlengde Rolls of Daimler is hier ondenkbaar. De Britse koningin houdt altijd haar gezicht in de plooi en in het openbaar komt zij niet verder dan ,,Have you lived here long'' of ,,How nice''. Een incident als ,,Leuk hoedje, Trix'' in de Jordaan of de kus van een bouwvakker zou hier gelijk staan aan majesteitsschennis. Hare Britse Majesteit laat zich `als mens' alleen gaan binnen de hekken van een van haar vele landgoederen. En dan alleen – zoals uit een net verschenen biografie ter gelegenheid van haar gouden jubileum blijkt – tegenover 1. haar honden en 2. haar paarden. Ook het conversatieonderwerp voor gasten staat vast: uitsluitend paarden.

In Nederland wordt geklaagd dat koningin Beatrix bij het aanvaarden van haar functie de formele teugels stevig heeft aangetrokken. Niet ,,mevrouw'', maar ,,majesteit'' als aanspreekvorm – een groot verschil met haar moeder, die het ambt een nogal huismoederlijke uitstraling had gegeven.

,,Een bekakte VVSL-studente'' was Beatrix in de ogen van een huisvriend van Juliana en Bernard, die tegen NRC Handelsblad ten tijde van de troonsbestijging zo zijn twijfels uitte over een nieuwe koningin, ,,die altijd maar aan het woord is – want ze praat veel te veel''. Maar die er ook bij zei: ,,Maar gelukkig, als ze praat, kijkt ze steeds maar naar Claus om te zien of het goed is.''

Prins Claus was in zekere zin de grote redder van ons koningshuis. Hij had, alweer volgens een hechte vriend van hem destijds, een gegronde hekel aan de ordinairdere kant van prins Bernard (,,olifantenharen armbandjes, Lockheed, roze champagne en meer van dat gedoe'') en hij vormde een gezond en nuchter tegenwicht tegen de wat zwevende existentie van zijn schoonmoeder.

Wijlen freule Wttewaal van Stoetwegen, CHU-kamerlid en vriendin van Juliana, ergerde zich behoorlijk aan de zweverige ,,wie ben ik dat ik dit doen mag'' Juliana. ,,Dan loop je door de paleistuin en dan zegt ze: `Voel je niets? Vanuit de hemel?' En dan ik: `Mens, ik zie gewoon wolken'.''

Kroonprins Willem-Alexander, de bruidegom van vandaag, is evenwichtiger opgevoed dan zijn moeder – en dat komt vooral door zijn vader, die zonder ervaring vooraf de betrekking van prins-gemaal kreeg opgelegd. Een diplomaat uit betere kringen, maar niet meer dan dat. Niet alleen is het onvoorstelbaar dat in het gezin van de Oranjes, zoals in dat van de Windsors, de kinderen iedere keer buigen als hun moeder de kamer binnenkomt. Daarvoor is de onderlinge warmte en gehechtheid veel te echt. Maar prins Claus bracht volgens die intimi van destijds ook een dimensie mee, die op Soestdijk nooit voorhanden was. ,,Geen muziek, geen schilderijen, en vooral geen smaak'', vatte de boven geciteerde huisvriend de binnenkant van dat paleis destijds samen. ,,Claus heeft Beatrix naar muziek leren luisteren.''

Prins Claus heeft echter vooral een goede kijk gehad op de eisen die aan een moderne monarchie gesteld moeten worden. In het `maandagmorgenoverleg', waarin het koninklijk paar met zijn adviseurs wel en wee van de afgelopen en komende agenda doorneemt, was het ook prins Claus die tegen een de pers schofferend lid van de hofhouding opmerkte: ,,Meneer S., als u zich niet weet te gedragen, moet u misschien maar niet meer mee [op koninklijk bezoek, red.].''

Ach ja, de hofhouding. De grootmeesters van de achtereenvolgende majesteiten, ervaren diplomaten die de baan een beperkt aantal jaren doen, ergeren zich zich vaak hevig aan de kapsones van een aantal van de zogenaamde `intimi', die koninklijker dan de koningin zelf hun mening afscheiden over zaken waarmee ze vaak niets te maken hebben – ,,en ook niets van weten'', zegt zo'n functionaris.

Desondanks, een hofdame die zeker niet tot het genre hermelijnluizen behoort en die al langer in het gevolg van koningin Beatrix meedoet en het bruidspaar goed kent, is nadrukkelijk vol lof over de bruid van vandaag. Haar innemendheid, haar talenkennis – het staat volgens haar in schrille tegenstelling tot de onwellevendheid van ,,die Maurits en Marilène, die de prins en prinses uithangen, maar de beleefdheid niet hebben even een handje te geven als ze ergens bovendien nog te laat komen''.

En dat brengt ons bij de grote verwachting voor de toekomst van de monarchie: prins Willem-Alexander zelf. Van alle kroonprinsen waarover de grootmeesters van de overgebleven koningshuizen in Europa regelmatig met elkaar vergaderen (alleen Monaco mag niet meedoen) is hij een van de betere opties. Een gemiddeld intellect, gevoel voor humor, bereid zich te schikken in het ambt en niet al te zeer aanleunend tegen het soap-opera-showbizz-wezen waartoe een aantal leden van bijvoorbeeld het huis Windsor zich aangetrokken voelt. De televisiemaatschappij van prins Edward die prins William als student blijkt te `stalken', het koketteren met de pers, dat Sarah Ferguson en prinses Diana zo opbrak – voor die vorm van popularisering van het sprookje is elke monarchiebeschermende grootmeester, in het kielzog van koningin Beatrix zelf, doodsbenauwd.

Zeker, de Nederlandse koningskinderen zitten, net als hun meeste soortgenoten, niet krap bij kas. En de nieuwe generatie Oranjes houdt ook van uitgaan in Londen en Parijs en kijkt niet op van een dagvluchtje naar New York om daar te winkelen. Maar daarin verschillen ze niet van de gemiddelde goedverdienende jonge Europeaan in de City, die precies hetzelfde doet. De hofdame: ,,Het zou mij niet verbazen als ze een helikopter cadeau krijgen. Hoe kunnen ze zich anders ongehinderd en snel verplaatsen in deze tijd?''