Strontiumbom

Begin deze week heeft een team van het te Wenen gevestigde Internationale Atoomagentschap IAEA ijlings twee zeer radioactieve cilinders uit Abchazië opgehaald, zo meldt Science. In een afgelegen en onherbergzame bergstreek van dit woelige stukje Georgië waren ze door drie mannen in de buurt van Lja in het bos aangetroffen. Door de warmte die de cilinders afgaven was de sneeuw in de directe omgeving gesmolten. Diezelfde warmte bracht de mannen ertoe de bussen naar hun hut mee te nemen. Spoedig raakten ze duizelig en misselijk en de drie moesten braken. Binnen een week vertoonden hun ruggen brandplekken veroorzaakt door straling. Op kerstavond stuurden de autoriteiten een fax naar Wenen waarin het IAEA om hulp werd gevraagd.

Het is niet voor het eerst dat zulke radioactieve bussen in Georgië opduiken. In 1998 werd er een in een riviertje aangetroffen. Hij zat vol strontium-90 en gaf 40.000 Curie aan straling af, ongehoord veel. Eerst stonden medewerkers van het IAEA voor een raadsel, tot ze een schematische tekening in handen kregen waaruit bleek dat de bussen het hart vormden van een elektriciteitsbron. Het radioactieve strontium zat in die generator ingepakt in een titaniumhoudend keramisch materiaal dat bij bestraling warmte en röntgenstraling afgaf, die weer omgezet werden in elektriciteit. De Russen schijnen enkele honderden strontium-generators gebouwd te hebben, ze werden onder andere gebruikt bij afgelegen radiozenders. Vooral in Georgië en Tadzjikistan duikt wel eens een in de steek gelaten exemplaar op. Moet een intacte generator al met de grootste zorg benaderd worden, de naakte strontiumkern is door zijn intense straling ronduit levensgevaarlijk.

Op 4 januari waren drie IAEA-medewerkers in Tbilisi, maar hevige sneeuwval belette hen naar de plek des onheils door te reizen. Het plan was om ergens in februari het zaakje alsnog op te halen maar na een dringend verzoek van de regering van Georgië is die operatie vervroegd. Angst dat terroristen het IAEA voor zouden zijn en van de strontiumbus een `vuile bom' zouden maken die een groot gebied radioactief zou besmetten speelde bij die beslissing een voorname rol, zeker met 11 september in het achterhoofd.