Pakistan moet moderne moslimstaat worden

President Musharraf wil Pakistan omvormen tot een moderne en gematigde moslimstaat. Kenners van de islam stoeien echter met de terminologie.

Worden binnenkort alle gevangenissen in Pakistan gesloten omdat ze in strijd zijn met de islam? Dr. S.M. Zaman, voorzitter van de Raad van Islamitische Ideologie in Islamabad, kan er niet om lachen. In tegenstelling tot wat sommige kranten schreven (,,U moet weten: de journalistiek in ons land is nog niet zover ontwikkeld.''), heeft de Raad zijn eindoordeel over `de status van gevangenisstraf in de islam' nog niet afgerond.

,,Wij hebben niet gezegd dat gevangenissen onislamitisch zijn. We weten alleen dat ze niet bestonden in de tijd van de Profeet. Wij hebben bestudeerd hoe ze zich hebben ontwikkeld, en we hebben gekeken naar de leefomstandigheden in enkele gevangenissen'', zegt Zaman.

De Raad van Islamitische Ideologie is de waakhond van de islamitische republiek die Pakistan sinds de eerste grondwet van 1956 officieel is. Zijn taak is erop toe te zien dat geen wetgeving van kracht wordt die strijdig is met de islamitische beginselen van koran en soenna.

Maar die toetsing garandeert nog niet dat Pakistan ook een echte islamitische staat is, erkent Zaman. ,,Als u bedoelt of alle voorschriften van de islam in wetten zijn geformuleerd en ook worden toegepast in Pakistan, dan is mijn antwoord: nee.''

De vraag wat een echte islamitische staat eigenlijk inhoudt, is actueel geworden na president Musharrafs aankondiging dat hij Pakistan wil omvormen tot een `moderne' en `gematigde' moslimstaat. In diepgaande beschouwingen op opiniepagina's schetsen schriftgeleerden hun ideaalbeeld van een islamitische samenleving. Sommigen bepleiten zelfs terugkeer naar het kalifaat.

Aan de andere kant van het spectrum staan critici die spreken over ,,de heilloze zoektocht naar Utopia'' van ,,verwarde geesten''. Een regeringswoordvoerder onderstreepte dat president Musharraf het woord `seculier' niet in de mond heeft genomen. Deze critici vinden dat hij dat juist wel moet doen.

De 69-jarige voorzitter van de Raad van Islamitische Ideologie behoort vanzelfsprekend niet tot die categorie. Islam omvat de totale schepping, zegt hij ernstig. Scheiding tussen moskee en staat is per definitie onmogelijk in de islam. ,,Islam is een sociaal systeem, een economisch en een politiek systeem. Al die elementen samen scheppen een islamic way of life.''

Sinds bijna tweeënhalf jaar moet dr. Zaman zijn adviezen geven aan de regering van een couppleger, generaal Musharraf. Daar heeft hij niet zo'n moeite mee, zegt hij. ,,Ik denk niet dat de islam specifiek voorschrijft op welke wijze een land moet worden bestuurd. Het belangrijkste is dat de regeerder rekenschap aflegt aan het volk. Hij moet onderworpen zijn aan de wet, net als elke andere burger.''

En, verwijst Zaman naar de voorbeeldige levenswijze van de eerste twee kaliefen, Abu Bakr en Umar ibn al-Khattab: een bestuurder mag zich niet verrijken uit de staatskas. ,,Als deze twee ingrediënten aanwezig zijn, dan is een regering naar mijn opvatting islamitisch.''

Helaas is corruptie een wijdverbreide ziekte. Geen van de leiders die Pakistan de afgelopen decennia heeft gehad, heeft ,,het voorbeeld van een islamitisch bestuurder'' gegeven, meent Zaman. ,,Dit is geen pessimistische conclusie. Dit is alleen maar het vaststellen van het feit dat we niet genoeg hebben gedaan om een echt islamitisch systeem te introduceren.''

In het financiële en handelsverkeer is de rente bijvoorbeeld nog steeds niet afgeschaft. ,,Als we goede en eerlijke zakenmannen in Pakistan hadden gehad, waren we beter af geweest dan met lenen in het buitenland. Nu zitten we vast aan hoge buitenlandse schulden.''

Dat veranderen is echter niet simpelweg een kwestie van het invoeren van een aantal islamitische wetten. De echte islamitische revolutie heeft volgens Zaman slechts kans van slagen als ze van onderop begint. ,,Ik hou niet van de term `islamisering'. Alsof je de hele maatschappij in een soort gietvorm kunt duwen, waarna zij er aan de andere kant als een pure, islamitische samenleving uitkomt. Zo'n samenleving kun je niet van bovenaf opleggen met wetten. Het is een hervormingsproces dat moet beginnen aan de basis.''

Hoopvol noemt hij daarom dat president Musharraf de madrassa's, de religieuze scholen, wil moderniseren.,,Het ultieme doel van onderwijs is niet allemaal technocraten op te leiden, maar om goede mensen te vormen, die een goed leven leiden, en die daarnaast een goede dokter of ingenieur zijn of welk ander beroep ze ook uitoefenen. Ik ontken het belang van exacte wetenschappen niet, maar de islam gelooft in eenheid. Alles behoort aan God'', zegt Zaman. ,,Het werk dat de president nu wil beginnen, had al vanaf de eerste dag van de onafhankelijkheid op 14 augustus 1947 gedaan moeten worden. Madrassa's moeten weer de status krijgen die ze eeuwen geleden hadden: exclusieve centra van kennis en scholing in de islamitische wereld.''