Morganatisch huwelijk

Het artikel `Staat ze links of staat ze rechts' (NRC Handelsblad, 28 januari) over het morganatisch huwelijk belicht enkele gevolgen ervan. Hoe ernstig die gevolgen kunnen zijn, blijkt uit de omstandigheden en de gevolgen van de moord in Sarajevo (die in 1914, wel te verstaan). De Oostenrijkse kroonprins was zeer tegen de zin van zijn oom keizer Frans Joseph II beneden zijn stand getrouwd. Als troonopvolger kon hij hem niet passeren, maar de kinderen waren uitgesloten van de troonopvolging. De keizer zou zijn gewaarschuwd voor een aanslag in Sarajevo, maar hij liet zijn troonopvolger er toch heen gaan, omdat hij een fors incident met Servië goed kon gebruiken, om Servië in te lijven, en zijn neef, de kroonprins, hem na dat huwelijk worst zou wezen.

Maar intrigerender nog is de mogelijkheid die mijn leraar geschiedenis, pater De Groot SJ, overwoog. Bijna alle koninklijke en keizerlijke families in Europa waren indertijd via koningin Victoria familie van elkaar. Bij huwelijken en begrafenissen trof men elkaar, en daar werden heel wat internationale spanningen en conflicten (de periode na 1870 was daar zeer rijk aan) in goed familieoverleg met elkaar opgelost. (Zo was koning Edward VII er zeer bedreven in om zijn verwaande en opvliegende neef Wilhelm II tot rede te brengen.) Maar omdat kroonprins Frans Ferdinand morganatisch was gehuwd, meden de meeste gekroonde hoofden de begrafenis. Keizer Wilhelm II van Duitsland voerde later nog een intensieve telegramwisseling met zijn neef Nicolaas II van Rusland, en beiden deden hun uiterste best om de oorlog te voorkomen. Maar er waren te veel spelers in het veld die aan deze telegramwisseling niet meededen. Je kunt je inderdaad afvragen wat er gebeurd zou zijn als Frans Ferdinand `op stand' was getrouwd, en de regerende families elkaar wél op de begrafenis hadden getroffen. Geen WO I? Geen Versailles? Geen Hitler?