Lachen om de royals mag

Britten die in juni in groepsverband het 50-jarig regeringsfeest van koningin Elizabeth II willen vieren, kunnen onder meer denken aan: een boom planten, borduurwerk, volksdansen, of een teaparty op de green voor het hele dorp. Versieringen: s.v.p. in blauw, wit en rood, eventueel met goud. En het is zaak op tijd een vergunning voor vuurwerk en biertappen aan te vragen.

Bij de tips van de officiële feestcommissie, het Golden Jubilee Office, zou je even denken dat het nog steeds 1952 is, toen prinses Elizabeth de troon besteeg. Maar ze zijn nu wel te lezen op een heuse website met zelfladende filmpjes.

Belegen waar in vlotte verpakking; het is een nieuwe poging om te doen alsof de monarchie met de tijd meegaat. Net zo halfslachtig als de vorige. Majesteit betaalt belasting (maar niet over haar vermogen), ze heeft een McDonald's bezocht (maar geen Big Mac aangeraakt) en ze is op de thee geweest bij een bijstandsmoeder (waar de conversatie stokte). Het koninklijke jacht is uit de vaart genomen en ligt als museum in Edinburgh. Dat was om de Britse unie te onderstrepen, maar steeds meer Schotten voelen zich steeds minder Brit.

Haar land is veranderd. Het Empire dat Elizabeth erfde, is ontmanteld. Het Verenigd Koninkrijk is nu een tamelijk gewoon, middelgroot Europees land, dat worstelt met de middelpuntvliedende krachten van mondialisering, emanciperende regio's en immigratie. De veranderingen in de monarchie zouden dat weerspiegelen. In werkelijkheid lopen ze er decennia bij achter.

Zeker is dat de Kroon niet langer het vanzelfsprekende symbool is van nationale eenheid. Vijftig jaar geleden zag één op de drie Britten de monarch nog serieus als afgezant van God. Nu zijn de kerkbanken leeg en mag je lachen om de royals. Onder hun adellijke stolp wonen gewone mensen, zoals diverse gestrande huwelijken en de drugsproblemen van kroonprins Charles' zoon aantonen.

Niet dat Britten hun koningin willen inruilen voor een president, al halen republikeinen soms een stunt uit. Zo wijdde de linkse Guardian twee jaar geleden een heel nummer aan de onverenigbaarheid van de monarchie met het Europese Handvest voor de Rechten van de Mens, omdat de protestantse erfopvolging zou neerkomen op discriminatie. Maar negen op tien Britten zien er niks in. De Republiek Britannia blijft, zoals een meesterlijke kop luidde, voorlopig a cause without a rebel.

Niettemin kan het debat over de monarchie in een stroomversnelling raken als Elizabeth (75) plaats wil maken voor haar zoon. Of na de dood van de koningin-moeder (101), de `oorlogskoningin' die voor veel oudere Britten net zo met het traditionele koningschap is verbonden als haar dochter.

Bijna was het al zover na de dood van prinses Diana (1997), toen het halve land plotseling walgde van de kille Windsors. Mogelijk heeft premier Blair toen zelfs de monarchie gered door Elizabeth te dwingen in het openbaar te zeggen dat ze bedroefd was ,,als staatshoofd en als moeder''. En een nieuwe inspanning is nodig om de kwestie-Camilla op te lossen. De splijtzwam in het Charles & Di-sprookje mag nu acceptabeler zijn als vaste vriendin van de kroonprins, dat ze naast hem op de troon zou komen, is voor de meeste Britten niet te verteren.

Wat de gebreken van de huidige monarchie ook zijn, een radicale versobering en modernisering – een geschreven grondwet, het afschaffen van archaïsche mores, inkrimpen van het koninklijk huis, of het inruilen van Buckingham Palace en Windsor Castle voor een moderne ambtswoning – zit er voorlopig niet in. Want de Kroon en de mythe eromheen verhullen ook handig waar de werkelijke macht ligt én groeit: bij de zittende premier. Sommige Britten geloven daarom dat ze al lang een president hebben: op 10 Downing Street.