In blok 79 bezetten ratten de wc

In Roemenië vallen kansarmen en slecht- opgeleiden meestal nog tussen wal en schip. Flat 79 in Satu Mare staat model voor veel flatblokken in en rond de grote steden.

Blok 79 aan de rand van Satu Mare, in het uiterste noorden van Roemenië, wordt in de volksmond het NAVO-blok genoemd. Het gebouw, vijf verdiepingen hoog, staat er zwartgeblakerd bij. In het trappenhuis hangt een sterke urinelucht. Het tocht er gruwelijk, de ramen zijn eruit gebombardeerd. Lijkt het. Want blok 79 is niet het slachtoffer van vijandige bommenwerpers, maar van eigen, inheemse armoede.

Op de derde verdieping blijken achter één deur in een kamer van nauwelijks twaalf vierkante meter zeker dertien mensen te wonen. Vier vrouwen, een onduidelijk aantal mannen en een stuk of zes kinderen van enkele maanden oud tot een jaar of drie. Het is een beestenstal. De kinderen lopen en kruipen in hun blote billen. Overal liggen dekens, matrassen en kleren. In de hoek staan in een plastic kinderbadje wat kleertjes te weken in vuil stinkend water.

Blok 79 is een van de talrijke flatgebouwen in het land waar water en elektriciteit zijn afgesloten omdat de bewoners hun rekeningen niet kunnen betalen. Dat gaat met hele blokken tegelijk omdat Roemenië nog steeds het oude communistische systeem hanteert waarbij per blok wordt afgerekend voor voorzieningen als water, gas en elektriciteit. De prijs die per huishouden moet worden betaald is niet afhankelijk van wat er werkelijk is verbruikt, maar van het aantal personen in een huishouden. Bewoners hebben dus nauwelijks invloed op de hoogte van de rekening.

Tijdens het communisme was de prijs op zich geen probleem. Die werd kunstmatig laaggehouden. Probleem was eerder of de voorziening überhaupt werd geleverd.

In het kapitalistische Roemenië zijn de prijzen wel een groot probleem. Veertig procent van de bevolking leeft op of onder de armoedegrens. Het gemiddeld inkomen ligt ergens bij de 100 euro. Maar de overheid berekent tegenwoordig wel een reële kostprijs voor water, gas en elektriciteit. En wat het allemaal nog erger maakt is dat bij bloksgewijze aanlevering hiervan sprake is van enorme verspilling waar de bewoners wel voor moeten betalen.

De vrouwen op de derde verdieping van blok 79 zijn in een vicieuze cirkel terechtgekomen. Ze zijn eerst hun banen kwijtgeraakt omdat de Roemeense economie na de val van het communisme totaal in elkaar zakte. Daarna hebben ze hun flats moeten verkopen om nog aan een beetje geld te komen. Stukje bij beetje zijn ze de weg kwijtgeraakt, totdat ze met elkaar in het NAVO-blok belandden, waar niemand meer iets kan betalen.

Ze verwarmen de kamer met gestolen elektriciteit. Een draadje dat een van hun mannen ergens heeft afgetapt en langs allerlei omwegen laat uitkomen in een weerstand die tussen twee stenen is gehangen. De verwarmde stenen fungeren als kacheltje. De weerstand zelf als geïmproviseerde kookplaat. Voor het water moeten ze naar een openbare kraan op straat.

In blok 79, dat in totaal 140 van dit soort woningen telt, gaat niemand meer naar de wc. Er is er ééntje per verdieping, maar die is niet meer toegankelijk sinds de ratten zich ervan meester hebben gemaakt. Wie niet zelf naar buiten kan, doet het in een pannetje of een blikje.

Csilla draagt een baby van een paar maanden op de arm. Het kind heeft een schurftige korst op het hoofd, die volgens de dokter niet zal overgaan zolang ze hier blijven wonen. Zonder hygiëne zijn de ziektes niet te bestrijden. De kinderen steken elkaar voortdurend aan. Csilla vertelt dat ze tot voor kort gratis vitaminepillen kon halen bij de apotheek. Maar daar heeft de regering in een poging de financiën te beheersen een einde aan gemaakt. ,,Bovendien wordt alles hier alleen maar duurder terwijl het geld dat mensen verdienen, als ze al werken, steeds minder waard wordt.''

De katholieke hulpverleningsorganisatie Caritas heeft tachtig gezinnen in het flatgebouw onder haar hoede genomen. Sociaal werkster Noemi loopt er dagelijks rond. ,,Dit lot kan iedere Roemeen treffen'', zegt ze zachtjes. ,,Natuurlijk vind je hier veel sociaal zwakkeren, maar er zijn ook gewone mensen bij zoals jij en ik.''

De sociaal-democratische regering van Adrian Nastase heeft per 1 januari een soort minimumuitkering ingevoerd voor de allerarmsten van maximaal 20 euro per persoon. Voor de vrouwen op de derde verdieping van blok 79 zou dat een enorm verschil kunnen maken.

Het probleem is alleen dat de regering geen extra geld voor dit project heeft uitgetrokken. De gemeentebesturen moeten de uitkeringen uit hun lopende begroting bekostigen. In Satu Mare hebben de armsten daarom nog geen cent gezien.