Help! Aangifte nieuwe stijl

De beruchte blauwe envelop is al weer even bij u binnen. Voor het eerst moet u aangifte nieuwe stijl doen. Openmaken of direct door naar de belastingconsulent?

Is het zelfspot of zelfkennis? De Belastingdienst organiseert sinds begin januari samen met Teleac de wekelijkse kennisquiz Wie het weet, mag het zeggen over de wijzigingen in het nieuwe belastingstelsel. Journaallezer Harmen Siezen presenteert en stelt, aan de hand van een casus, vragen als: ,,Schieten Jeroen en Naima er financieel wat mee op, als ze ook fiscaal elkaars partner worden?'' Of: ,,Mag de werkgever van Kees hem een belastingvrije vergoeding geven voor woon-werk reiskosten?''

Een heuse quiz over iets dat sinds de stelselherziening van vorig jaar makkelijker dan ooit had moeten zijn. Maar van de vereenvoudiging van het belastingstelsel, toch een van de hoofddoelen om aan de mega-operatie te beginnen, is helaas maar weinig meer terug te vinden.

,,Normaal gesproken pakte je zo rond februari of maart het formulier van vorig jaar erbij en dan keek je wat er veranderd was. Klein klusje, dat deden heel veel mensen zelf'', verzucht Bert Bongers van het College van Belastingadviseurs (zo'n 1.000 leden). Maar nu is alles anders. ,,Ik merk het aan onze leden. Het hele jaar hebben ze bijscholingscursussen gedaan om het stelsel in de vingers te krijgen. Nu loopt het storm met vragen. Maar ongeveer 80 procent van onze adviseurs is nu zo druk dat ze klanten moeten weigeren. Die houden het bij hun oude klantenbestand en hebben daar de handen vol aan. Het is nu veel meer zoeken.''

De run op de adviseurs is niet voor niets. Veel wijzigingen in het stelsel zijn inderdaad onduidelijk of op zijn minst ingewikkeld. Om te beginnen is de oude tariefstructuur verdwenen en zijn er drie boxen, een voor inkomen uit werk en woning (Box 1), een voor aanmerkelijk belang (grootaandeelhouders, Box 2) en een voor inkomen uit sparen en beleggen (Box 3). Voorts zijn er heffingskortingen geïntroduceerd, die per fiscale doelgroep verschillen. Denk aan de kinderkorting (voor ouders die samen minder dan 54.501 euro verdienen en toch een kind jonger dan 16 jaar moeten onderhouden), de fietsaftrek (voor werkenden die op de fiets forensen), en de arbeidskorting (voor iedereen die werkt).

Ook zijn er nieuwe begrippen geïntroduceerd, zoals de term fiscale partners, en de kapitaalverzekering eigen woning. Verder: een ingewikkelde, gestaffelde regeling voor het gebruik van de auto van de zaak, een beperking van het gebruik van de fiscaal aantrekkelijke lijfrentepolis en een andere waardering van het vermogen. Alles bij elkaar voldoende om de gemiddelde belastingbetaler de moed in de schoenen te laten zinken.

Maar is het echt zo ingewikkeld? Het meeste valt wel mee. Verreweg het ingewikkeldst is de behandeling van het eigen huis, of preciezer, de keuze voor het al dan niet koppelen van de kapitaalverzekering aan het eigen huis (bijvoorbeeld bij een spaar- of beleggingshypotheek). Mensen die na 1991 en voor 14 september 1999 een hypotheek hebben afgesloten, hebben een vrijstelling van 123.428 euro in Box 3. Zij hoeven dus geen 1,2 procent vermogensrendementsheffing te betalen over het gespaarde kapitaal (zolang dat de vrijstelling niet overschrijdt) en kunnen er dus voor kiezen de kapitaalverzekering niet te koppelen aan de woning, bijvoorbeeld omdat ze het geld voor andere doelen dan het aflossen van de hypotheek willen gebruiken. Voor mensen die na september 1999 een eigen huis hebben gekocht en daarvoor een hypotheek hebben afgesloten is het simpel: zij hebben geen vrijstelling in Box 3 en dus is het bijna per definitie beter om het opgebouwde vermogen in de hypotheek te koppelen aan het eigen huis. Omdat het toch nog ingewikkeld blijft is via de site van de fiscus een apart rekenprogramma te downloaden, specifiek voor de kapitaalverzekering eigen woning.

Dan is er de auto van de zaak. Voor 2001 geldt dat, meer dan daarvoor, rekening wordt gehouden met het werkelijk aantal gereden privékilometers. Iedereen die aantoonbaar minder dan 7.000 kilometer privé rijdt met de lease-auto mag een lagere bijtelling opvoeren dan de 25 procent voor `veelrijders'. Overigens zijn de regels voor de auto van de zaak al weer aan verandering onderhevig. Vanaf 2002 moeten lease-rijders die meer dan 30 kilometer van hun werk wonen een deel van hun nu nog onbelaste woon-werkverkeer als privé-kilometers aanmerken. Maar dat geldt allemaal pas voor de aangifte van volgend jaar.

Een andere tegenvaller is dat de aftrekbaarheid van de voorheen zo gewilde lijfrentepolis flink is ingesnoeid. Het maximumbedrag waarvoor nu fiscaal aantrekkelijk gespaard mag worden voor de oude dag bedraagt nog maar 1.036 euro, terwijl dat vorig jaar nog meer dan het dubbele was. Alleen mensen met een pensioengat hebben recht op meer. Maar hoe bereken je je pensioengat? ,,Dat kan alleen de belastingplichtige zelf doen'', zegt E. Bunck, woordvoerder van de Federatie van Belastingadviseurs (2.500 leden). Het maximale bedrag voor extra lijfrentes dat fiscaal aftrekbaar is, is gelijk aan het pensioengat dat in het jaar van aangifte is ontstaan. Daarnaast is het mogelijk om een pensioengat dat is ontstaan tussen nu en zeven jaar geleden weer aan te vullen. Dat kan niet in één keer, en zal dus stapsgewijs ingevuld moeten worden, te beginnen met het `oudste' gat.

En dan de vraag of er al dan niet sprake is van fiscaal partnerschap. De wijziging in het stelsel is het gevolg van ,,de modernisering van de samenleving'', zoals dat heet. Waar vroeger veelal sprake was van getrouwde stellen die gingen samenwonen, kopen tegenwoordig steeds meer mensen ongetrouwd een huis. Om tegemoet te komen aan deze vorm van samenwonen, kunnen ook ongetrouwd samenwonenden nu `net doen' of ze bij elkaar horen. Daarvoor geldt wel dat je minstens zes maanden bij elkaar moet wonen. Maar waarom zou je fiscaal gekoppeld willen worden? Omdat het voordelen heeft, soms. En nadelen, soms. Wel of niet fiscaal koppelen, daarop is geen eenduidig antwoord te geven. De Belastinggids van de Consumentenbond suggereert de beide opties gewoon uit te proberen, wat het handigst gaat via de aangiftediskette, die immers automatisch alles doorrekent.

Hoewel de meeste belastingplichtigen voornamelijk (of alleen) te maken hebben met Box 1, zijn de veranderingen in het vermogen ook zeer ingrijpend. In plaats van een vermogensbelasting van 0,7 procent is er sinds vorig jaar de vermogensrendementsheffing. Alles wat vermogen is, of het nu spaargeld, aandelen of een tweede huis of stacaravan is, valt in principe in Box 3. Daar gelden vrijstellingen voor (18.000 euro standaard, eventueel aangevuld met vrijstellingen voor groen beleggen of maatschappelijk beleggen).

Al met al valt het nogal mee met de ingewikkeldheden. Een ding staat echter wel vast, en dat is dat het invullen van het formulier, of liever, de diskette, meer tijd zal vergen dan voorheen. Bert Bongers van het College van Belastingadviseurs relativeert deze extra tijdsinspanning echter onmiddellijk. ,,Volgend jaar is alles wat nu nieuw is weer vertrouwd.'' Wie weet.