Filmen op de Erasmusbrug

Rotterdam vormt steeds vaker het decor van speelfilms, tv-series en commercials. Producenten worden gelokt met geld en gebouwen, want Rotterdam wil nieuwe banen creëren in de av-sector. `Het lijkt alsof wij mensen verplichten om de Erasmusbrug te filmen, maar daar willen we juist vanaf.'

De gasten gaan naar huis, de films worden ingepakt. Morgen eindigt de 31ste editie van het International Film Festival Rotterdam. Hoe beeldbepalend en drukbezocht ook, filmstad Rotterdam is meer dan het festival. Dat is de kunstzinnige kant, er is ook een economische kant.

Sinds 1996 voert de stad een voor Nederland uniek stimuleringsbeleid voor de audiovisuele sector. Net als veel Amerikaanse steden heeft Rotterdam ontdekt dat filmploegen weliswaar het verkeer lamleggen, maar ook geld kunnen opleveren. Economisch gezien gaat het om een aantrekkelijke sector: kleinschalig, innovatief, schoon, groeiend, en met een vleugje glamour als bonus. Samen met ICT is AV één van de Rotterdamse speerpunten. Het primaire doel is het scheppen van werkgelegenheid: met flinke investeringen probeert de stad een nieuwe bedrijfstak te creëren die de hele regio ten goede moet komen. En passant is er het voordeel van de Rotterdam-promotie.

De kubuswoningen van Piet Blom komen voorbij. En de Willemsbrug, de Hef, de wolkenkrabber van Nationale Nederlanden, veel andere hoge gebouwen. En natuurlijk de Erasmusbrug, hét beeldmerk van Rotterdam. Op de Erasmusbrug wordt de heldin van de Nederlandse film Claim belaagd door een motorrijder en krijgt ze een baksteen tegen haar voorruit.

De leden van de Rotterdamse Assurantie- en Beurscommissie, vorige week maandag bijeen in het oude Luxortheater in Rotterdam, waren echter vooral geïnteresseerd in de 21 seconden waarin hun werkplek in het World Trade Center te zien was. De enige bioscoopvertoning van Claim – niet één bioscoopexploitant wil de film vertonen, ze hebben er geen vertrouwen in – was een personeelsuitje voor mannen in pak. Gejoel bij het herkennen van een collega, en een verschrikt `ze gaat gewoon op z'n tafel zitten!' van een enkele vrouwelijke toeschouwer.

Claim is een Engelstalige thriller van Martin Lagestee over fraude met scheepsverzekeringen, met hoofdrollen voor Louise Lombard en Billy Zane. De film speelt zich voornamelijk af in Buenos Aires, maar Rotterdam is prominent aanwezig. Ook al is de liefde betrekkelijk – ,,Ik ga liever dood op een exotische plek dan hier op de Erasmusbrug'', aldus Lombards personage – de Rotterdamse skyline blijkt weer heel fotogeniek.

Rotterdam figureert steeds vaker in films, tv-series en commercials. Tv-kijkers zagen de stad vanuit vogelperspectief in de deze week geëindigdeNCRV-serie De 9 dagen van de gier, op straatniveau in de politieseries Spangen, Dok 12 en Luifel & Luifel, en als werkelijkheid in Het Oude Westen, Meiden van de Keileweg en Manhattan aan de Maas. Jörgen Raymann presenteert zijn talkshow Raymann is laat vanuit discotheek Nighttown, Wilfried de Jong komt met Pakhuis de Jong vanuit het voormalige pakhuis Las Palmas. In 2001 werden er voor 73 producties opnamen gemaakt in Rotterdam, waaronder zes speelfilms, vier documentaires, dertien tv-series en 22 commercials.

Ze komen niet zomaar, zoiets kost geld. Rotterdam investeert op twee manieren in de av-sector. Het Rotterdams Fonds voor de Film en Audiovisuele Media, met een jaarbudget van vijf miljoen gulden, verstrekt renteloze leningen die in de praktijk werken als subsidies. Producenten moeten slechts aan één eis voldoen: 150% van het geleende bedrag moet bij bedrijven in de regio worden besteed, waarvan 125% bij av-bedrijven. Het Ontwikkelingsbedrijf Rotterdam (OBR) zorgt voor gebouwen waar av-bedrijven zich kunnen vestigen. Tot nu toe investeerde het OBR 42 miljoen gulden (excl. 19% BTW) in renovatie en nieuwbouw rondom de Schiecentrale, het beoogde centrum van veel av-bedrijvigheid. De laatste fase kost nog eens 125 miljoen gulden, waar het ministerie van VROM 14 miljoen gulden aan bijdraagt.

En dan is er de filmcommissioner, heel gebruikelijk voor Amerikaanse steden maar uniek in Nederland. Jacques van Heijningen, tevens directeur van het Rotterdamse fonds, moet producties en bedrijven uit binnen- en buitenland naar Rotterdam zien te halen. Hij regelt vergunningen, zorgt ervoor dat filmploegen geen overlast geven en niet tegelijk op dezelfde plek gaan draaien. Rotterdam-promotie speelt bij zijn werk een belangrijke rol.

Het beleid lijkt te werken. Uit een rapport van het NEI van juni vorig jaar blijkt dat het aantal arbeidsplaatsen in de audiovisuele sector tussen 1996 en 2001 is gestegen van 350 tot 615, en dat de omzet/productiewaarde is toegenomen van naar schatting 40 miljoen gulden tot 148 miljoen gulden per jaar.

`Hollywood aan de Maas' is onzin, zegt filmproducent Dirk Rijneke van Rotterdam Films, maar er is een serieus begin gemaakt. ,,Maar het gevaar van Rotterdam is dat er de neiging bestaat om halverwege de rit uit te stappen. De gemeente heeft de av-branche tot speerpunt gemaakt en dat moeten ze blijven waarmaken. Nu moeten ze doorgaan met investeren.''

,,En hier komt het restaurant, met daarboven een hotel met twaalf kamers en op het dak een orangerie. Dat wordt een prachtige plek, ook voor mensen die hier niet werken.'' Aldo van Kleef, projectleider van het OBR, wijst op een aftands gebouw waar slopers stukken uit verwijderen. Het is de traforuimte van de Schiecentrale, een voormalige electriciteitscentrale in het Lloydkwartier, aan de noordoever van de Maas. Aan de achterkant ligt de in onbruik geraakte Schiehaven, tegenover de voorzijde staat het enorme pakhuis St. Jobsveem. De hier gevestigde club Now & Wow verhuist over een paar maanden naar de Van Nelle-fabriek, waarna het hele pakhuis wordt gerenoveerd. Hotel en restaurant zullen worden geëxploiteerd door Herman den Blijker en David Crouwel, bekend van de Rotterdamse restaurants De Engel, Zeezout en Foody's.

Van Kleef schetst de uitbreidingsplannen, die in 2006 moeten leiden tot een `AV- en ICT-campus', inclusief woon/werk-eenheden, supermarkt, `galleria', horeca en parkeergarage. In het hart van de centrale liggen twee grote studio's, die de OBR verhuurt aan tv-producent Chiem van Houweninge, die daar al jaren de serie Oppassen en binnenkort Luifel & Luifel opneemt. Aan de rivierzijde van de centrale verrijst nieuwbouw voor RTV Rijnmond en twee Belgische av-bedrijven. Over behoud van het fraaie portiershuisje wordt nog gebakkeleid. Samen met de nabij gelegen Mullerpier, die volgebouwd wordt met woningen, moet het Lloydkwartier een aantrekkelijk gebied worden om te wonen en te werken.

Zo ver is het nog niet. Voorlopig is het een kaal gebied, waar alleen de glazen gevel van het bedrijfsverzamelgebouw 25kV aangeeft dat de Schiecentrale een nieuwe bestemming heeft gevonden. In het voormalige accuhuis, verbouwd door architect Robert Winkel en geopend in mei 2000, huren 24 bedrijven en 22 kunstenaars een eenheid. De huur is relatief laag: 200 gulden per m2 voor bedrijven, 75 gulden per m2 voor kunstenaars, in beide gevallen exclusief 45 gulden per m2 aan servicekosten. Nieuwkomers krijgen de huur van het eerste jaar en verhuiskosten vergoed.

De bedoeling van 25kV is dat men elkaar aanvult, gebruik maakt van elkaars kennis en diensten. Wat inderdaad zo begint te werken, zeggen huurders. Volgens Van Kleef is er een wachtlijst van zo'n zeventig bedrijven. De toelating is beperkt: kunstenaars moeten werken met nieuwe media, bedrijven moeten actief zijn in de regio Rotterdam.

Omdat dat laatste onvoldoende het geval was, hebben de Amsterdamse producenten San Fu Maltha en Martin Lagestee hun Rotterdamse `postbussen' moeten opgeven. Van Heijningen: ,,We hebben ze vriendelijk verzocht de huur op te zeggen.'' De combinatie Argus/IJswater, eveneens uit Amsterdam, vertrekt deze week. Op eigen initiatief, zegt Marc Bary van IJswater, vanwege een interne reorganisatie bij beide productiebedrijven. Teleurgesteld over Rotterdam is Bary niet, al gaat de opbouw van een volwassen av-sector niet zo snel als gehoopt. ,,Een laboratorium voor afwerking van films moet er komen, en meer vakmensen voor alle technische disciplines: camera, geluid, licht, montage.''

Wie je ook spreekt, ze zeggen het allemaal. Rotterdam is goed in gebouwen neerzetten, maar dat is pas het begin. Wat een stad werkelijk aantrekkelijk maakt voor producenten is de aanwezigheid van facilitaire bedrijven en vakmensen. Een film draaien in Rotterdam is geen probleem, maar voor de postproductie, het stadium waarbij het meeste geld wordt besteed, moet je naar Amsterdam of Hilversum.

Frans Wamelink, directeur van Image Creations, maker van visuele effecten, kwam in mei 2000 van Amsterdam naar Rotterdam. Gelokt door het nieuwe elan, maar inmiddels wat sceptischer. ,,Mijn indruk is dat het enthousiasme van de gemeente aan het bekoelen is. In steden als Hamburg en Keulen, waar Rotterdam zich graag aan spiegelt, worden bedrijven veel beter ondersteund, bijvoorbeeld met leningen. We zijn nu een ondernemersvereniging aan het oprichten, die de ondernemersbelangen bij de gemeente moet gaan behartigen.''

Enkele van de gewenste bedrijven zijn in aantocht. Ru van Meeteren begint deze week met zijn postproductie-bedrijf in 25kV. Hij biedt diensten die in het gebouw nog niet aanwezig zijn, en introduceert er waarschijnlijk een aantal nieuwe klanten. ,,Misschien fungeer ik als vliegwiel'', oppert Van Meeteren optimistisch. In april volgen de Brusselse postproductiebedrijven ACE Digital House en Cineberti, die zich onder de gezamenlijke naam 2reel eerst in Schiedam zullen vestigen, en over een paar jaar bij de Schiecentrale. De financiële tegemoetkoming was aantrekkelijk, zegt Wendi Collaris van ACE, maar gaf niet de doorslag. ,,Dankzij het Rotterdamse fonds verwachten we een goede markt voor wat wij bieden. Amsterdam was geen optie voor ons, daar zit te veel concurrentie.''

Volgens Jacques van Heijningen is het een stappenplan. In de eerste fase haalde hij producenten naar Rotterdam, nu komen de facilitaire bedrijven aan bod en tot slot gaat hij zich richten op distributie via bioscoop, tv en internet. En wat die ontbrekende vakmensen betreft: er zijn afspraken met het Albeda College (een middelbare school), het Grafisch Lyceum, kunstacademie Willem de Kooning en de Erasmusuniversiteit om cursussen aan te gaan bieden, van lichtman tot uitvoerend producent.

Vorige maand dreigde het even mis te gaan met het Rotterdamse fonds. Er lag een ambtelijk voorstel om het budget, ondanks eerdere toezeggingen, niet verder te laten groeien dan de huidige vijf miljoen gulden per jaar. Zowel de raadsleden als de wethouder Economische Zaken schaarden zich echter snel achter de gealarmeerde beroepsgroep: toename van het budget tot acht miljoen gulden in 2004 werd veiliggesteld. Een incident, volgens de meeste betrokkenen, geen bewijs van afnemende politieke steun voor het av-beleid.

Uit de voorwaarden van het Fonds blijkt dat Rotterdam een bedrijfstak wil stimuleren, geen kunstvorm. Alleen de besteding in de regio telt, een inhoudelijke toets is er niet. De productie hoeft zich niet in Rotterdam af te spelen, en de producent hoeft geen Rotterdammer te zijn. Wel mogen Rotterdamse producenten twee keer zoveel geld aanvragen – maximaal drie ton – als niet-Rotterdammmers. Beide groepen hebben de weg naar het Fonds gevonden: het aantal toegekende leningen steeg van 11 in 1996 tot 86 in 2001.

Een uitgesproken Rotterdamse serie als De 9 dagen van de gier heeft geen bijdrage van het Fonds ontvangen, want omroepen kunnen geen aanvragen indienen. Van Heijningen: ,,We accepteren alleen aanvragen van onafhankelijke tv-producenten, we zijn er niet om Hilversum te spekken.'' De twee hoogste bijdragen gingen vorig jaar naar de speelfilms Het geheim van de sardine van regisseur Erik van Zuylen en Paramaribo papers van Ger Poppelaars, die zich respectievelijk afspelen in Spanje en Engeland en in Suriname. De eerste film moet nog worden opgenomen, de tweede had één draaidag in Rotterdam. Beide producenten zijn gevestigd in 25kV.

Formeel geldt voor speelfilms de aanvullende voorwaarde dat in Rotterdam moet worden gedraaid, maar dat wordt volgens Van Heijningen per project bekeken. ,,Sommige films spelen zich nu eenmaal elders af, dan vervalt die eis. Besteding in de regio geeft de doorslag. Paramaribo papers moest wel in Suriname worden opgenomen, maar een road movie die zich in Amsterdam afspeelt, zullen we niet snel financieren. In Rotterdam draaien is iets anders dan Rotterdam in beeld brengen. Het lijkt wel alsof wij mensen verplichten om de Erasmusbrug te filmen, maar daar willen we juist vanaf.'' Kennelijk vinden filmmakers het gewoon een hele mooie brug.