Er kan gefeest worden

Afgelopen donderdag was het weer een beetje Koninginnedag: koningin Beatrix werd 64, maar viert haar verjaardag altijd in kleine kring. De échte Koninginnedag, met alle toeters en bellen, valt op 30 april, de verjaardag van haar moeder prinses Juliana. Beatrix heeft die datum bij haar aantreden als koningin op 30 april 1980, als nationale feestdag in ere gehouden.

Een andere feestdag van koninklijke allure is Prinsjesdag. Ieder jaar op de derde dinsdag in september spreekt de koningin in de Ridderzaal de Troonrede uit waarin zij de beleidsvoornemens van de regering voor het komende jaar uiteenzet. De ceremoniële pracht van deze dag, met als hoogtepunt het rijden in de Gouden Koets, trekt elk jaar veel mensen naar Den Haag.

De koninklijke familie beleeft hoogtijdagen: het gaat goed met Nederland – en daar vaart een monarchie wel bij –, eindelijk huwen de prinsen, schandalen spelen er niet of nauwelijks en het probleem rondom de komst van de nieuwe schoonvader Zorreguieta is door premier Kok net op tijd opgelost. De koningin kan opgelucht ademhalen.

Maar de koningin der Nederlanden doet meer dan haar familie beschermen, behoeden en beteugelen. Zij vormt samen met de ministers de regering. Sinds 1848 staat in de grondwet dat de koning onschendbaar is en dat de ministers verantwoordelijk zijn. Ook speelt zij een belangrijke rol bij de totstandkoming van kabinetten. Daarnaast heeft zij iedere week een gesprek met de minister-president en legt zij regelmatig officiële staatsbezoeken af in het buitenland. Zij krijgt een jaarlijkse uitkering van het rijk van 3.797.687 euro. Een deel daarvan is inkomen.

Koningin Beatrix woont op Paleis Huis ten Bosch in Den Haag, samen met haar echtgenoot, prins Claus. Na de bekendmaking van de verloving van de kroonprins met Máxima Zorreguieta op 30 maart 2001 betrok Máxima ook een appartement ten paleize. Prins Willem-Alexander woont op Noordeinde 66 in Den Haag, naast het werkpaleis Noordeinde van zijn moeder. Binnenkort gaan kroonprins en prinses op Landgoed De Horsten in Wassenaar wonen, in de villa Eikenhorst waar ook prinses Christina heeft gewoond. De roddelbladen nemen het Willem-Alexander en Máxima nu al kwalijk dat zij de rozentuin van Christina laten omploegen voor een `leeftuin' met `lichte bloemenkleuren'.

De tegenstanders van de monarchie hebben zich een tijdje stilgehouden. Op 11 september 1996 werd het Republikeins Genootschap opgericht om de discussie te bevorderen over de Nederlandse staatsvorm, ,,totdat de volksgunst voor het erfelijk koningschap voldoende zal zijn afgenomen om de republiek op vreedzame wijze te herstellen'' (uit de beginselverklaring). En D66 stelde het takenpakket van de koningin ter discussue. Premier Kok kwam tot de conclusie dat alles gewoon bij het oude zou blijven, maar denkt intussen samen met de koningin wel na over modernisering van het koningschap. Toch houden critici vol dat de erfelijke monarchie niet meer verenigbaar is met de uitgangspunten van de moderne democratie. De functie van koning zou teruggegeven moeten worden aan het volk, dat met een nieuwe grondwet in de hand een eigen staatshoofd zou mogen kiezen.

Koningin Beatrix mengt zich niet in deze discussie. Zij blijft naar eigen zeggen nog een aantal jaren regeren om Willem-Alexander en Máxima de gelegenheid te geven een eigen gezinsleven op te bouwen.

Daarna zouden zowel hij als wij klaar moeten zijn voor een nieuw tijdperk: dat van een koning in plaats van een koningin. Ofwel dat van koning Willem IV, die op 26 april zijn verjaardag viert, wellicht in kleine kring, maar op 30 april als een trotse vorst de Koninginnedag van zijn grootmoeder eert.