Eindelijk niet meer zo stijf

De weinig flamboyante kroonprins Filip lijkt z'n imagoprobleem achter zich te hebben gelaten sinds hij is getrouwd met de Waalse Mathilde d'Udekem d'Acoz en nog meer sinds hij onlangs vader werd. Op een nachtelijke persconferentie kondigde de 41-jarige Filip eind oktober ontspannen en zelfverzekerd de geboorte van dochter Elisabeth aan. Het geïmproviseerde optreden kreeg nog meer cachet door z'n open chirurgenhemd, waar het borsthaar bovenuit stak. Volgens ingewijden voert het hof welbewust een actiever pr-beleid om de afstand naar het volk te verkleinen. De Belgische pers raakte over Filips verfrissende optreden niet uitgepraat. ,,Filip is er klaar voor'', kopte De Standaard op de voorpagina. Over de optie van zijn zuster Astrid als troonopvolgster rept niemand meer.

Niet dat de 67-jarige koning Albert II ermee wil stoppen. De huidige koning der Belgen, die in 1993 zijn plotseling overleden broer Boudewijn opvolgde, heeft veel sympathie. Hij geldt als een warmere persoonlijkheid dan de vormelijke Boudewijn. De onthulling dat de vorst een buitenechtelijke dochter heeft, die als kunstenares in Londen woont en werkt, tastte z'n populariteit geenszins aan. De openhartigheid waarmee hij in een reactie zinspeelde op huwelijksproblemen van enkele decennia geleden, wekte juist bewondering. De buitenechtelijke dochter trad onlangs naar buiten met een expositie in Brussel.

Koning Albert wil vooral het imago van België verbeteren na de Dutroux-affaire en de dioxinecrisis. Hij prees publiekelijk initiatieven hiertoe van de paars-groene regering van premier Guy Verhofstadt. In een toespraak anderhalf jaar geleden op de nationale feestdag van de 21ste juli (de datum waarop in 1831 Leopold I als eerste koning der Belgen werd gekroond) noemde hij de monarchie ,,niet alleen een symbool maar ook een factor van nationale eenheid''. Deze alom erkende functie bemoeilijkt ook een debat over de monarchie. Vlaamse politici bepleitten een `Zweeds model' met slechts een ceremoniële rol voor de monarch. Het debat flakkerde op na het rapport van de enquêtecommissie inzake de moord op de Congolese premier Lumumba. De commissie concludeerde dat koning Boudewijn de grondwet had geschonden door zelf een Congo-beleid te voeren. Maar Franstalige politici bleken opnieuw huiverig voor het debat, omdat dan ook de eenheid van de staat ter discussie komt.

Toch is het feitelijke taboe op zo'n debat – waarvoor bij velen vrees bestond sinds het met politiek geweld omgeven en gedwongen aftreden in 1950 van Leopold III wegens diens collaboratie – grotendeels weg. Tekenend is ook dat paars-groen het officiële Te Deum voor de Dag der Dynastie op 15 november verving door een burgerlijke viering ter onderstreping van de scheiding van kerk en staat. Het Te Deum is nog slechts een particuliere aangelegenheid. Onlangs publiceerden twee gerespecteerde journalisten een boek over de politieke rol van het hof. De Belgische vorst schroomt niet vanuit z'n paleis in Laken z'n invloed te gebruiken, vooral als het om nationale symbolen gaat. Zo prees de koning ondernemers die investeren in een nieuwe luchtvaartmaatschappij.

Het hof sprak beweringen in het boek tegen over de omvang van het vorstelijk vermogen, dat geen honderden maar slechts tientallen miljoenen euro's bedraagt. De paleizen zijn staatsbezit. Het koningshuis kost de belastingbetaler bijna tien miljoen euro per jaar. Volgens een enquête uit 1999 wil 15 procent van de Belgen een republiek. Alleen het extreem-rechtse Vlaams Blok en de Nieuwe Vlaamse Alliantie willen een Vlaamse republiek. Met de nieuwe prinses Elisabeth kan België over zo'n dertig jaar voor het eerst een vrouwelijk staatshoofd krijgen. Volgens het dagblad Het Laatste Nieuws een `veelbelovende voorbestemming'.