Dividend voor de reiziger

Zij zijn er nog. Directeuren die niet met hun bedrijf naar de effectenbeurs willen. Geen aandelenopties, geen spannende tournee om beleggers te lokken. Meestal zijn het familiebedrijven die de beurs mijden, maar nu weigert een staatsbedrijf, de Nederlandse Spoorwegen.

Na een maand in zijn nieuwe functie, en met nog vijf maanden te gaan, heeft president-directeur K. Noordzij geen financieel, maar een maatschappelijk doel voor de NS geformuleerd. Hij wil de mobiliteit in vastlopend Nederland versterken door grote groepen reizigers comfortabel te vervoeren. Een dividend voor de reiziger, niet voor de overheid als enig aandeelhouder.

Winstmaximalisatie is geen doel, zegt de NS. Dat klinkt klagende reizigers als muziek in de oren. Ruim baan voor nieuwe investeringen om vertragingen en materieel- en personeelstekorten weg te werken. Tegelijkertijd schrapt de NS in zijn internationale divisie om oplopende verliezen in te dammen en wordt een ,,beter rijdbare treindienstregeling'' (lees: minder treinen?) onderzocht.

Op de keper beschouwd was winstmaximalisatie natuurlijk al geen optie voor de NS. In 2000 haalde het bedrijf bij lange na niet het beoogde rendement van 10 procent op het geïnvesteerd vermogen. Het rendement bleef toen steken op 3,8 procent.

In 2001 zal het rendement, afgaande op de winstprognose die de NS gisteren gaf (,,erg tegenvallend'') nog minder zijn. Het ligt voor de hand dat NS Reizigers vorig jaar verlies heeft gemaakt en de doorgaans stabiele winst van de stations- en vastgoedexploitatie de Spoorwegen net uit de rode cijfers heeft gehouden.

De nieuwe politieke economie bij de NS onderstreept de tanende waardering voor een authentiek links-liberaal agendapunt: meer marktwerking, meer concurrentie, lagere prijzen, meer kopersplezier, meer kiezerswinst.

De nutsbedrijven die met marktwerking en privatisering het grote geld ontdekten, irriteren. Nuon stapelt overname op overname, maar verstuurt foute rekeningen. De kans dat Schiphol dit jaar wél naar de beurs gaat daalt bijna met de dag. De gemeente Amsterdam besteedt een bom duiten om de burgers ervan te overtuigen dat zij in een referendum vóór de verzelfstandiging van het GemeenteVervoerBedrijf moeten stemmen. Beursfonds UPC, dat de afgelopen jaren talloze gemeentelijke kabelbedrijven opkocht, staakte gisteren zijn rentebetalingen op obligaties. De eerste stroomproducent die in 1999 in het kader van de liberalisering werd verkocht, Una, staat op last van de Amerikaanse eigenaar al weer te koop. De NS wijst de weg, volg het spoor terug.