De macht van de districten

Prominenten vertrekken bij Leefbaar Nederland, terwijl ze juist hard nodig zijn. ,,Je kunt niet twintig nieuwelingen die slangenkuil insturen.''

Eerst liet Henk Wijngaard zich van de kandidatenlijst schrappen. Woensdag kreeg oud-wereldkampioen dammen Harm Wiersma te horen dat hij te laat was om zich nog kandidaat te stellen. En gisteravond trok voetbalanalist Hans Kraaij zich terug als kandidaat voor Leefbaar Nederland. Hij verwacht dat het kamerlidmaatschap ,,een te zware belasting'' voor hem zal zijn, zo liet hij de Nijmeegse districtcoördinator Caspar Pompe gisteravond weten.

Kraaij stond in Nijmegen op de tweede plaats. Gistermiddag maakte Kraaij juist bekend dat hij zijn functie als commentator bij Studio Sport op zou geven om zich te kunnen wijden aan de landelijke politiek.

Kay van de Linde, campagneleider van Leefbaar Nederland, roept `al een paar weken agressief': Jan Nagel moet in de Tweede Kamer. Twee weken geleden presenteerde Nagel zich nog als lijstduwer. Van de Linde: ,,We worden te groot. Je kunt niet twintig nieuwelingen die slangenkuil insturen. Zwaargewichten als Westerterp en Nagel moeten het ouderenpartijsyndroom voorkomen.''

Woensdagavond tijdens de wekelijkse vergadering deed het hoofdbestuur een beroep op voorzitter Nagel. In een uitgebracht persbericht roemt het bestuur Nagel om zijn `bindende kwaliteiten'. Die geeft volgende week antwoord. Het is waarschijnlijk dat hij op een verkiesbare plaats komt in zijn district Haarlem.

De meeste van de negentien kiesdistricten van Leefbaar Nederland hebben een eerste kandidatenlijst opgesteld. Wat opvalt: ze laten zich niet imponeren door de prominenten waarmee het hoofdbestuur twee weken geleden fleurde. Districtscoördinator Jan Jetten van Den Bosch: ,,Er lopen enorme talenten rond in Brabant. Dan kom je toch niet aan met die oude bazen?'' Jetten maakte zijn regionale lijst vorige week al openbaar.

Negentien sollicitatiecommissies voerden de afgelopen twee weken in wegrestaurants, aan keukentafels, in dorpscafés en in Breda zelfs op het stadhuis 353 gesprekken. Ze maakten met door het bestuur opgestelde richtlijnen een verslag van elk gesprek. ,,Verslavend'', vond coördinator Henk Jan Verboom van Den Helder het horen van zijn veertien kandidaten. ,,Ik slaap weinig, je krijgt er niks voor, maar het is heerlijk om mensen te beoordelen.''

Verboom maakte gisteren zijn kieslijst openbaar. Op de tweede plaats na Pim Fortuyn staat de onbekende, regionale kandidaat, Fons Schirris, en niet de Amsterdamse officier van justitie Fred Teeven die tijdens de presentatie van de groslijst twee weken geleden met nadruk werd genoemd. Verboom: ,,Wij hebben getest op kwaliteit en niet op naam en Schirris was iets beter.'' De negende zetel die Leefbaar Nederland haalt bij de Kamerverkiezingen komt toe aan Den Helder.

Boerenleider Wien van den Brink heeft het in Arnhem afgelegd tegen de plaatselijke held Frans Schut, die zelfs een aanbevelingsbrief meekreeg van de burgemeester van zijn woonplaats. Van den Brink staat nu op een onverkiesbare plaats. ,,Van den Brink is zeer evenwichtig'', oordeelt de Arnhemse districsman Harold van Roekel. ,,Wij gaven de voorkeur aan Schut, maar de regionale leden die volgende week bij elkaar komen, hebben het laatste woord.'' Omdat Arnhem met 900.000 kiesgerechtigden het grootste kiesdistrict is, haalt Fortuyn bij de verkiezingen daar waarschijnlijk zijn zetel vandaan.

Van de prominenten, staan oud-CDA-politicus Tjerk Westerterp en hoogleraar interculturele communicatie David Pinto wel op een verkiesbare plaats. Als de partij tenminste de aantallen behaalt die de opiniepeilingen beloven. Pinto heeft in Amsterdam senator Martin Bierman naar de derde plaats gedrukt – Amsterdam maakt aanspraak op de twaalfde zetel. Westerterp staat in Tilburg op twee – goed voor zetel nummer acht.

De ingewikkelde verdeelsleutel komt van LN-bestuurslid Hylke te Cate. Hij analyseert met behulp van de Staatscourant opkomstpercentages en stemgedrag bij gemeenteraads- en Tweede Kamerverkiezingen. Als gewestelijk bestuurslid bewaakte hij in de jaren tachtig en negentig het interne districtenstelsel van de PvdA. ,,Het is schipperen met zo'n stelsel. Je wilt de beste mensen erin: mannen én vrouwen. Die moeten wel op de juiste plaatsen staan. Aan de andere kant willen we kandidaten die de kiezers aanspreken. Die moeten de kans krijgen spontaan naar boven te drijven.''

Het niveau van de districtscommissies kan volgens Ten Cate beter. ,,Er zitten teveel mensen in die zelf de ambitie hebben om kamerlid te worden. Ze laten een uitgewoonde commissie achter die het werk niet aankan. Ook daarom is het goed dat het bestuur het laatste woord heeft.'' Op het hoofdkantoor zijn klachten binnengekomen van afgekeurde kandidaten die niet eens op gesprek hoefden te komen of die zich stoorden aan de onprofessionele aanpak. Fred Teeven blijft sportief: ,,Het heeft ook wel iets charmants zo'n gesprek op zondagmiddag in wegrestaurant Akersloot. Dat is juist een van de redenen waarom ik de stap naar Leefbaar Nederland heb gezet.''