Dankzij Silvia geen circus

Prinses Madeleine, de jongste dochter van de Zweedse koning Carl XVI Gustaf en koningin Silvia, hoopte in Londen te kunnen leven als ,,een normaal meisje'' van 19 jaar. Maar de paparazzi, na de dood van prinses Diana naarstig op zoek naar een nieuwe prooi, hebben haar het land uitgejaagd. Ze is een paar weken geleden teruggegaan naar Zweden, waar ze minder geplaagd wordt door opdringerige media.

In het verleden was de privacy van de Zweedse koninklijke familie in eigen land redelijk gegarandeerd. Maar de tijd dat ze ongestoord op straat konden wandelen, is voorbij. In de loop der jaren, zeker sinds de 24-jarige kroonprinses Victoria de huwbare leeftijd heeft bereikt, is de belangstelling van Zweedse boulevardbladen alleen maar groter geworden. Victoria wordt door een wetswijziging in 1980 straks waarschijnlijk de eerste Zweedse koningin sinds 1719.

In 1997 leidde de toenemende druk van de publieke belangstelling bij Victoria tot een eetstoornis, die zo zichtbaar werd dat de familie er openlijk melding van maakte. Het probleem lijkt te zijn opgelost; dit najaar zei de prinses dat er, met dank aan de Zweedse media, een goede balans is gevonden tussen haar behoefte aan privacy en haar publieke rol.

Dat de mediahonger daarmee niet is verdwenen ondervond Carl XVI Gustaf vorig jaar zelf. Het boulevardblad Expressen wijdde toen twee pagina's aan de vraag of de koning tijdens zijn bezoek aan de Olympische Spelen in Atlanta in 1996 een kamer huurde in de dure seksclub Goldclub, zoals een Amerikaanse advocaat had beweerd. Ondenkbaar is het niet, want Carl Gustaf stond in zijn jeugd bekend als een playboy. Een beeld dat nog niet helemaal is verdwenen. Dat bleek twee jaar geleden, toen hij in Denemarken werd betrapt op te hard rijden met zijn Ferrari 456 Modificata – iets meer dan 120 km per uur volgens een woordvoerder van het koningshuis, zeker 200 km per uur volgens anderen. Veel maakt het niet uit, de diplomatieke onschendbaarheid was gegarandeerd.

Tijdens de Olympische Spelen van 1972 ontmoette Carl Gustaf de dochter van een Duitse industrieel en een Braziliaanse moeder, Silvia Summerlath. Vier jaar later trouwden ze. Volgens de Zweedse historicus Herman Lindqvist dankt de koninklijke familie haar redelijk ongeschonden imago aan koningin Silvia: ,,Zonder Silvia zou het een circus zijn geworden, zoals bij de Windsors''.

Het Zweedse koningschap dateert al van 970 na Christus, maar de huidige dynastie is nog jong. In 1818 werd die gevestigd met de import van de Franse, napoleontische generaal Jean Baptiste Bernadotte, die de geschiedenis inging als Karl XIV. Het Zweedse establishment hoopte dat Karl Rusland de oorlog zou verklaren om Finland van de Russen terug te pakken. In plaats daarvan besloot de koning een alliantie aan te gaan met de Russen, waardoor hij kans zag Noorwegen bij Zweden in te lijven.

Hoewel de koning officieel nog steeds het hoofd is van het leger en in het buitenland de belangen van het Zweedse militaire establishment en industrie vertegenwoordigt, bemoeit Carl XVI Gustaf zich al lang niet meer met grote staatsaangelegenheden. Zelfs van invloed op de publieke opinie, zoals bij de koningshuizen in Noorwegen en Denemarken, is nauwelijks sprake. Formeel speelt de koning bij kabinetsformaties nog een bescheiden rol en het politieke jaar wordt door hem geopend.

Voor het werk van de koninklijke familie betalen de Zweden jaarlijks zo'n 47 eurocent per persoon – los van het onderhoud van de koninklijke paleizen. Sinds kort betaalt de familie belasting over dit inkomen. Ook als stemgerechtigde zijn de leden van de koninklijke familie net gewone burgers. Met een subtiel verschil: de traditie wil dat ze van hun stemrecht geen gebruik maken.