Beperkte visie op mode Turkse vrouw

Elk land heeft zijn eigen Frank Govers. In Turkije heet hij Cemil Ipekçi. Hij houdt prachtige modeshows, compleet met vuurspuwers en buikdanseressen. Zijn creaties zijn theatraal en rijk. Hij is een nationale beroemdheid, die op straat wordt aangeklampt en met cadeautjes wordt overspoeld. Het is vooral een romantische geest, die een jurk ziet als een gedicht en zich de toekomst laat voorspellen door in zijn koffiedik te laten kijken. De documentaire Sultans van de Mode gunt de kijker een blik in de nationale modewereld van Turkije, of beter gezegd Istanbul. Een wereld die vooral put uit de rijke cultuur die het ottomaanse rijk er heeft gebracht met z'n weelderige paleizen, duizelingwekkende mozaïeken en machtige sultans in kostbare kaftans. En nagenoeg alle ontwerpers laten zich inspireren door de kleuren, decoraties en oude kostuums. Dat levert mooie beelden op van prachtige, dure creaties, maar het blijven droombeelden van vrouwen in lange, wervelende gewaden. Als dit echt trendsettende, invloedrijke mode-ontwerpers in Turkije zijn, dan was het interessant geweest hun visie te horen op het kleedgedrag van moderne Turken, hun invloed op het modebeeld, of, en zo ja hoe, ze rekening houden met de islamitische cultuur.

Het werk van de geportretteerde ontwerpers laat vooral hun beperkte visie op de Turkse vrouw zien. Ipekçi maakt ze verleidelijk als buikdanseressen in veel glitter en gelaagde doorkijkkleding, Vural Gokcayli (ooit nog werkzaam bij Frans Molenaar) hult ze in zware, vierkante mantels of erg blote avondjurken à la Yves St. Laurent en Ümit Ünal kleedt vrouwen in een soort oerkleed van grove schapenwol, linnen lappen en gevlochten nylonkousjes. De enige vrouwelijke ontwerper, Özlem Süer, laat zich inspireren door de rol van de vrouw en haar eigen gevoel en dat levert weer een beeld op van een vrouw die letterlijk geremd wordt in haar bewegingsvrijheid. Al met al wekken de collecties een beklemmend gevoel op en dat is dan de les die je uit de documentaire leert. Wat je ziet is uiteindelijk maar schijn, het onderhuidse is intrigerender maar nergens echt zichtbaar. Hoe kan het dat in een land met zoveel culturele rijkdom en moderne, intelligente vrouwen de mode-ontwerpers zo eendimensionaal denken? Wellicht omdat ze te veel gefocust zijn op het stereotiepe beeld van de vrouw en bijna lijken te verdrinken in hun culturele erfgoed. Westerse ontwerpers hadden ook lange tijd die neiging, maar werden teruggefloten door de vrouwen zelf. Getuige het straatbeeld van Istanbul, met jonge vrouwen in jeans, naveltruitjes en hip geknoopte hoofddoekjes, is ook hier het moment van emancipatie en vooruitgang aangebroken.

Sultans van de Mode, AVRO, Ned.1, 18.30-19.30u.