30.000 muiskliks

De topschaker die zijn werk serieus neemt haalt iedere week zo'n tweeduizend partijen zijn computer binnen. Ook minder sterke schakers kunnen wel eens een goed idee in de opening hebben en de topschakers mogen niets missen. Vaak hebben ze een assistent die op het internet de partijen voor hen verzamelt, maar er naar kijken moeten ze toch zelf doen.

Vladimir Kramnik heeft eens beschreven hoe dat gaat. Iedere maand een strafsessie met zo'n tienduizend nieuwe partijen. Het naspelen gaat snel met de moderne technische middelen. Een muisklik en de partij staat op het scherm. Nog een muisklik en dan staat er de stelling waarin de eerste nieuwe zet werd gedaan. De topschaker ziet bliksemsnel dat die zet niet veel voorstelt. Nog een muisklik en de partij is weg. Dertigduizend keer klikken en het bestand van de maand is behandeld. Bestudeerd is er nog niets, maar er is nu bekend wat de moeite van het bestuderen waard is.

Veel schakers willen graag goed op de hoogte zijn, maar deze duivelsplicht is hun te veel. Hun oplossing is dat ze zich beperken tot minder populaire openingsvarianten waarvan de theorie niet iedere week verandert.

Een weinig populaire variant is bijna altijd dubieus. Na een tijdje wordt hij ofwel weerlegd, of hij krijgt de zegen van de topspelers en in beide gevallen moet de schaker die de informatievloedgolf wil ontwijken weer iets anders zoeken. Een duurzaam substituut voor hard werken is nog niet gevonden.

Een dubieuze variant die het nu al tientallen jaren uithoudt zonder ooit echt populair te zijn geworden is wat de Engelsen de Engelse opening noemen. Anthony Miles deed in de jaren zeventig het belangrijkste pionierswerk.

In de hoofdvariant staat zwart misschien verloren, maar zolang dat nog niet is aangetoond kunnen zwartspelers er veel plezier aan beleven. Weifelmoedigen die het niet aandurfden kunnen zich gesterkt voelen door de volgende partij, die deze week gespeeld werd in een toernooi in Ljubljana dat gewonnen werd door Alexander Beljavski.

De openingen van Beljavski zijn altijd zeer doordacht. Een paar jaar geleden leek het of hij als witspeler een zware klap aan het zwarte systeem had uitgedeeld en nu durft hij het zelf aan met zwart. De partij laat veel vragen open waarop een antwoord alleen met hard werk gevonden kan worden, maar in dit geval gaat het om werk met het brein, niet het geestdodende werk met de hand aan de muis.

Wit Jelen-zwart Beljavski

1. d2-d4 e7-e6 2. c2-c4 b7-b6 3. e2-e4 De meest principiële zet, waarmee wit het zwarte systeem probeert te weerleggen. Na 3. Pc3 of 3. Pf3 kan zwart op redelijke manier buiten de gebaande paden blijven. 3...Lc8-b7 4. Lf1-d3 Weer de zet die voor zwart het moeilijkst is. Na 4. f3 introduceerde Miles in Ree-Miles, Wijk aan Zee 1979, het opzienbarende 4...f5 5. exf5 Ph6 6. fxe6 Pf5. Dubieus natuurlijk, maar avontuurlijke zwartspelers zijn er tevreden mee. 4...f7-f5 Bangerikken kunnen nog wegkomen met 4...Pc6 5. Pf3 Pb4, maar aantrekkelijk is dat niet. 5. e4xf5 Lf8-b4+ 5...Lxg2 6. Dh5+ is te ver uitgewerkt en m.i. ook niet goed speelbaar voor zwart. 6. Ke1-f1 Pg8-f6 Om deze stelling gaat het. Alleen als dit speelbaar voor zwart is, is het systeem met 2...b6 aantrekkelijk. 7. Ld3-e2 Dit werd door Beljavski zelf geïntroduceerd in Beljavski-Short, Groningen 1997. Na direct 7. c5 bxc5 8. a3 heeft zwart 8...c4. 7...0-0 8. c4-c5 b6xc5 9. a2-a3 Lb4-a5 Nu gaat dit zwart een stuk kosten, maar dat is ingecalculeerd. 10. d4xc5 Pf6-d5 11. Pg1-f3 Dd8-f6 12. f5xe6 Ook gespeeld is 12. Dc2 Pc6 13. Lg5 Dxf5 14. Dxf5 Txf5 15. b4 Pcxb4 16. axb4 Lxb4. Zwart krijgt drie pionnen voor het stuk. 12...Pb8-a6 De eerste nieuwe zet. 13. Dd1-c2 In de e-mailkrant Chess Today wijst Sjerbakov op 13. Da4 Pxc5 14. Dxa5 Pb3 15. Db5 Pxa1 16. Dxb7 met onduidelijk spel. 13...Ta8-e8 14. e6xd7 Te8xe2 15. Kf1xe2 Df6-e6+

MmMmMdlm

aiaGmMag

hmMmkmMm

cMAhmMmM

MmMmMmMm

AMmMmHmM

MAKmLAGA

DHCMmMmJ

16. Lc1-e3 Nu komt alles in orde voor zwart. De harde test was 16. Kf1 waarna zwart het waarschijnlijk van 16...Dxd7 17. b4 Txf3 moet hebben. 16...Pd5-f4+ 17. Ke2-d1 Lb7-e4 18. Dc2-a4 Pa6xc5 19. Da4-b5 Le4-d3 Wit gaf op. Hij verliest de dame of gaat mat. Bij dit korte partijtje denkt men aan wat Lenin eens over een kort geschrift van Karl Marx opmerkte: ,,In deze kleine brochure is meer wijsheid te vinden dan in menige filosofische bibliotheek.''