Vrijbrief voor Het Huwelijk

Het huwelijk van kroonprins Willem-Alexander en Máxima kost minimaal twintig miljoen euro. Een minister zou een moord doen voor zo'n begroting als de geliefden hebben meegekregen: een vrijbrief voor alles, declaraties achteraf. Maar België levert vijftien paarden, kosteloos.

Kroonprins Willem-Alexander liet weinig ruimte voor twijfel in het televisie-interview dat hij met zijn geliefde Máxima enkele weken terug afstond aan de NOS. ,,Ons huwelijk is geen reality soap'', sprak hij ferm. ,,Het is míjn vrouw en het is míjn huwelijk. En dat ú daar een stukje van mee wilt genieten, prachtig.'' Echte liefde tussen twee gewone mensen, is de suggestie. Maar hoeveel geliefden die met elkaar in het huwelijksbootje stappen, hebben voor de feestelijkheden een begroting die de twintig miljoen euro makkelijk overschrijdt? De bruiloft van de gemiddelde Nederlander kost tegenwoordig zo'n 10.000 euro. En voor twintig miljoen euro kunnen 1.130 verpleegkundigen met hbo-diploma een jaar lang aan het werk. Hoeveel `gewone' aanstaanden mogen het merendeel van de kosten van het feest laten betalen door de belastingbetaler? Kortom, wat is de reality van de kosten van een kroonprinselijk huwelijk?

Laat het maar meteen gezegd zijn: de economie van het Huwelijk is omgeven door mistbanken, stofwolken en zelfs wat de Algemene Rekenkamer `financiële ondeugdelijkheid' noemt. De Rekenkamer, die uitgaven toetst aan de hand van de criteria transparantie, rechtmatigheid en comptabiliteit, zou van de boekhouding van Het Huwelijk waarschijnlijk geen spaan heel laten. Sterker nog: er ís geen sluitende boekhouding.

Het huwelijk is wat in Haags financieel jargon een `open-einde-regeling' wordt genoemd, zo blijkt uit antwoorden op Kamervragen die vorig jaar gesteld werden. Alle kosten worden achteraf en op declaratiebasis in de begroting geschoven. De exacte omvang ervan is niet bekend, laat staan vastgelegd of aan een maximum gebonden. Menig minister zou – zeker in deze tijden van mindere economische groei en een knellende `Zalmnorm' – een moord doen voor een dergelijke financiële vrijbrief.

Maar een koninklijk huwelijk is nu eenmaal geen departementale begroting en daarom knijpt zelfs 's lands schatkistbewaarder Gerrit Zalm een oogje toe.

De kosten

Het moet het raar lopen als het huwelijk op minder dan 20 miljoen euro uitkomt. Driekwart daarvan is min of meer terug te vinden in de begroting van het rijk, de gemeente Amsterdam, de omroep en het koningshuis. De rest laat zich afleiden uit (conservatieve) schattingen van `wat er dan allemaal nog over is'. Tel maar mee.

Welke kosten staan vast?

De begroting van de gemeente Amsterdam (2,8 miljoen euro), de kosten die de NOS maakt (2,7 miljoen), de kosten die de Rijksvoorlichtingsdienst maakt (1,76 miljoen), de politie-inzet (5 miljoen), de stoelen in de Nieuwe Kerk (0,13 miljoen) en de inzet van extra treinen (1 miljoen) zijn bekend. Als zich geen onvoorziene omstandigheden voordoen, tellen die bij elkaar op tot 13,39 miljoen euro. Tel je daar nog de kosten bij die het kabinet maakt (0,5 miljoen voor het nationaal huwelijksgeschenk) en die van de verschillende gemeenten die burgers mogen afvaardigen naar het volksfeest in de Arena (2,2 miljoen), dan loopt de teller op naar ongeveer 16 miljoen euro. En dan zijn we nog niet eens aan het schimmige deel van de begroting begonnen.

Want, welke kosten zijn ongewis?

Het meest ongewisse deel van de economie van Het Huwelijk bestaat uit de kosten die het koninklijk huis formeel `uit eigen zak' betaalt. Maar uit eigen zak bestaat feitelijk niet voor leden van het koninklijk huis. Immers, de gezamenlijke leden van het koninklijk huis ontvangen een jaarlijkse `uitkering' van 7,9 miljoen euro van het rijk. Beatrix alleen al krijgt jaarlijks 3,8 miljoen euro, Claus en Maxima krijgen elk 0,8 miljoen euro, Willem-Alexander een fractie meer, 0,9 miljoen euro. Daarnaast is er nog het Kabinet der Koningin, dat voor 2 miljoen euro in de boeken staat.

Het `feestje uit eigen zak' komt dus indirect, maar wel volledig voor rekening van de Nederlandse belastingbetaler.

Hoe hoog de kosten zijn die de koninklijke familie voor haar rekening neemt is lastig te schatten. Wat bijvoorbeeld te denken van de `huisvesting' van de 1.700 vrienden en (koninklijke) genodigden in paleizen en in Hotel Krasnapolsky en het Amstel Hotel. Een (conservatieve) schatting gebaseerd op de gemiddelde kamerprijs in beide hotels (400 euro): 250.000 euro. Exclusief ontbijt.

Daar komen nog bij: privé-feesten zoals de bachelor's parties van de beide aanstaanden (,,in binnen- en buitenland'', melden `de bladen'), het officiële diner, de voortdurende pre-wedding-parties van de afgelopen twee weken, bruidsboeketten, corsages, de trouwjapon van de Italiaanse couturier Valentino (volgens de Nederlandse couturière Van Marle kost een koninklijke bruidsjurk ,,minimaal 10.000 euro''), trouwringen, de kerkelijke inzegening.

Grove schatting van de kosten van dit alles `uit eigen zak': laten we zeggen vijf miljoen euro. Ongewis is verder hoe de Oranjes en de Zorreguieta's de kosten van het feestje hebben verdeeld. De Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) hierover: ,,Geen commentaar.''

Hoe dan ook, subtotaal: 21 miljoen euro.

Maar niet alles aan dit sprookjeshuwelijk kost geld. De organisatoren van het huwelijk kunnen in elk geval één meevaller al op het conto schrijven. Buurman België biedt geheel kosteloos vijftien paarden aan voor de huwelijksstoet. Deze `meevaller' is overigens te danken aan het feit dat de Nederlandse politie ten behoeve van de Euro-top in Laken in december vorig jaar eveneens geheel kosteloos vijftienhonderd slaapzakken uitleende aan de Belgische politie. Dat is dus één paard voor honderd slaapzakken.

Voor de stoet zijn in totaal overigens negentig paarden `nodig'. Zes paarden trekken de koets, de rest loopt ervoor en erachter.

De baten

Tegenover de kosten staan natuurlijk ook baten. Als alles wat de belastingbetaler bijdraagt aan het huwelijk meegeteld wordt, dan moeten ook de `collectieve inkomsten' van de BV Nederland aan de andere kant van de balans worden gezet.

Eigenlijk zijn alleen de kosten van het rijk (minimaal 1,76 miljoen euro), de politie (minimaal 5 miljoen) en een deel van de gemeente Amsterdam (minimaal 1,2 miljoen) `verloren'. Bij elkaar is dat ruim 8 miljoen euro. Deze `collectieve uitgaven' komen niet terug via het commerciële circuit, want zij worden besteed aan `traditionele overheidstaken' zoals het garanderen van de veiligheid, het schoonmaken van de stad en de kosten voor het faciliteren van de pers en het publiek. En o ja, ook de bijdrage van het kabinet aan het Nationaal Huwelijksgeschenk (0,5 miljoen), een goed doel naar keuze van het bruidspaar, moet waarschijnlijk als `verloren' worden beschouwd, afhankelijk van het goede doel dat gekozen wordt.

De rest van de gemaakte kosten (ruim 12 miljoen euro) komt ten goede aan de bedrijven die de feestelijkheden verzorgen, of worden in de reguliere bedrijfsvoering terugverdiend dankzij de mensen die naar het huwelijk toekomen. Neem de Nederlandse Spoorwegen. Die verdienen het geïnvesteerde miljoen in extra treinen waarschijnlijk makkelijk terug met de kaartverkoop aan de tienduizenden dagjesmensen die morgen naar Amsterdam komen.

De hoteldirecteuren van `Kras' en `Amstel' zien glunderend de storting van tienduizenden euro's met als afzender `W.A. van Oranje' binnenkomen op hun respectievelijke bankrekeningen.

Zo ook de baas van de Beurs van Berlage, de juwelier die de ringen maakte, de couturier, de cateraar, de bloemist, de stoelenleverancier voor de Nieuwe Kerk en ga zo maar door.

Zelfs de RVD ziet een deel van de gemaakte kosten weer terug. Waarschijnlijk maar een heel klein deel, voornamelijk door de verkoop van de officiële foto's. Die kosten bijna 80 euro per stuk. Een woordvoerder van de RVD heeft echter al laten weten dat de dienst ,,niets op de foto's verdient'', ook al bestellen duizenden mensen een (of meer) van de achttien glossy `staatsieportretten'.

En ziet de NOS nog iets terug van de 2,7 miljoen euro die ze uittrekt voor de verslaglegging van Het Huwelijk? Jazeker, de overname van de beelden door commerciële en buitenlandse zenders zal naar verwachting 1 miljoen euro opleveren. Kosten voor de NOS: 1,7 miljoen euro, voor een van de grootste operaties uit de geschiedenis van de omroep, vergelijkbaar met het EK voetbal in 2000 en de Elfstedentocht uit 1997. Daarvoor worden dan zo'n 500 mensen ingezet, alsmede 500 lichtspots, bijna 300 microfoons, 25 regie-, licht- en materiaalwagens en 25 hoogwerkers en kranen. En dan zijn er nog de zestig soms zeer ingenieus opgestelde, op afstand te bedienen camera's die zijn verstopt in kroonluchters, boeketten en gordijnen. Daarvoor zijn Britten met de juiste expertise ingehuurd. Van een veiligheidscamera in de gouden koets is afgezien.

Het probleem van de middenstand zit niet zozeer in de kosten die de winkeliers in Amsterdam maken, maar in de baten die zij mislopen. Immers, mensen staan op 2 februari met hun rug naar de etalages toe, en dan verkoop je niks. Als je al open mag blijven natuurlijk. De Vereniging Amsterdam City (VAC), waarbij onder meer de winkeliers in de binnenstad zijn aangesloten, heeft besloten de zaak niet te hoog op te spelen. ,,Het is onhandig en het kost ons op de dag zelf inderdaad nogal wat omzet'', zegt een woordvoerder van VAC. ,,Er komt minder publiek je winkels in en vooral de horeca maakt zich zorgen over de omzet op de dag zelf.''

Gaan de ondernemers nog een schadevergoeding eisen bij de gemeente? Nee. De VAC-woordvoerder: ,,Als we nu om een schadevergoeding of om compensatie vragen, gooien we onze eigen glazen in. Binnenkort gaan ze beginnen met de aanleg van de Noord-Zuid-metrolijn. Dat zal pas een hoop ellende geven. Dan kloppen we aan bij de gemeente. Als we nu al gaan zeuren, kan dat straks alleen maar tegen ons gebruikt worden.'' De ondernemers houden hun kruit dus nog even droog.

Sterker nog, ze hebben goede hoop op een positieve `spin-off' van Het Huwelijk. ,,Moet je voorstellen: de hele wereld zendt dat feestje uit op tv. En wat zien die mensen? Een schitterend opgeruimd Damrak zonder reclame, een prachtig paleis op de Dam, mooie mensen, mooie stad. Die luitjes denken: `Weet je wat, laten we eens een reisje naar Amsterdam boeken.' Komen we na al die crimaliteits- en drugsverhalen weer eens een keertje positief in het nieuws'', denkt de VAC woordvoerder. En meer toeristen betekent uiteindelijk meer geld voor winkeliers, hotels, horeca, kortom, voor de hele Amsterdamse middenstand.

Als Amsterdam inderdaad die internationale exposure krijgt, profiteert ten minste nog het Amsterdamse ondernemersgilde financieel mee van het feestje van de kroonprins en zíjn vrouw en zíjn huwelijk.

[streamers] Eén Belgisch paard is honderd Nederlandse slaapzakken waard

500 lichtspots, 300 microfoons, 25 regie-, licht- en materiaalwagens, 25 hoogwerkers en kranen

Gemeente Amsterdam: 2,8 miljoen euro. Politie: 5 miljoen. Stoelen: 0,13 miljoen. Extra treinen: 1 miljoen

De gemiddelde bruiloft kost tegenwoordig zo'n tienduizend euro, deze minimaal 20 miljoen

Achttien glossy `staatsieportretten': tachtig euro per stuk