Kleine pen over het grote niets

Wie zich door de sticker op de cover laat verleiden tot de koop van de roman Beatriz en de hemellichamen van Lucía Etxebarria (`Win een kledingbon van H&M ter waarde van 100 !'), heeft met een beetje geluk twee trendy items in handen. Maar zoals de mode van H&M doorgaans een kwalitatief beperkt leven beschoren is, zo zal ook het boek van bestsellerauteur Etxebarria (1966) nimmer tot de literaire canon behoren. Daarvoor ontbreekt het de Spaanse op te veel fronten aan literaire vormen, diepgang en stilistische brille. Maar ze voldoet wèl aan een steeds belangrijker marketingcriterium: snel en aangenaam flitsend schrijven over seks en drugs, ingrediënten die in Spanje nog steeds de tongen losmaken.

Etxebarria werd na haar eerste verfilmde en met de Premio Nadal bekroonde roman Liefde, stress en andere curiositeiten (1997) de vrouwelijke stem van `Generación X' genoemd. Ook in Beatriz en de hemellichamen zijn het rebellerende jongedames die ditmaal optreden als dealers en junkies, (wo-)manizers, vechtersbazen en berekenende minnaars. Hoofdpersoon Beatriz – emotioneel gemangeld door haar pillenverslaafde bourgeoismoeder – is een 18-jarige anorexialijdster die een nieuwe moederfiguur vindt in haar stoere klasgenote Monica. Zij lijkt de verpersoonlijking van popidool Courtney Love over wie Etxebarria overigens een biografie schreef: beiden zijn even meedogenloos manipulerende als fascinerende verschijningen.

Depressief en naar liefde smachtend laat Beatriz zich meezuigen in het uitgaans- en junkenleven van Monica en wordt ze min of meer huisdealer van de Madrileense disco La Metralleta. Om aan Monica, moeder en een zenuwinzinking te ontsnappen vertrekt ze uiteindelijk naar het Schotse Edinburgh. Vier jaar lang studeert de `hoogbegaafde' daar en deelt ze haar kalme leventje met kokkin Caitlin. Terug in Madrid gaat ze op zoek naar Monica en daarmee zichzelf. Die zoektocht naar identiteit is de motor van het sterk autobiografische boek.

In de episodes over haar moeder en over Monica is Etxebarria op haar best: de doelloosheid, de onverschilligheid en het grote niets worden in handig proza `sfeervol' beschreven. Al kun je die mondiale wereld van de prozacgeneratie absoluut geen verrassing meer noemen sinds New-Yorkers als Bret Easton Ellis en Tama Janowitsch in de jaren tachtig al vergelijkbare (en betere) taferelen schetsten. Dat Spanje zich opwindt over de ineens opduikende ongelukkige moeders en opstandige biseksuele dochters, verleent de roman misschien de status van landelijke verwerkingsliteratuur, maar om internationaal als goede literatuur mee te kunnen tellen is Etxebarria's tijdsgeest te zeer passé en haar pen te iel. Etxebarria laat de episodes over Monica en Caitlin weliswaar broksgewijs door elkaar lopen maar nergens zijn de brokken te herleiden tot een onlosmakelijk structuurprincipe.

Ronduit puberaal meisjesproza vormen de talloze manke vergelijkingen tussen liefde en astronomie. Zo tracht Beatriz Monica vergeefs te zien als een hemellichaam dat weinig voorstelt `temidden van deze onbegrensde enormiteit aan protonen en neutronen en donkere materie'. Dat Beatriz en de hemellichamen toch prettig wegleest, heeft dan ook vooral te maken met de herinnering aan studentikoze tijden waarin kosmos en liefde op één lijn lagen.

Lucía Etxebarria: Beatriz en de hemellichamen. Vertaald uit het Spaans door Tineke Hillegers-Zijlmans en Felicitas van Wijk-Gertenaar. Arena, 268 blz. €17,95