Reusachtige Britse leugen

,,Shoot him, shoot him'', zeggen Britse militairen met dwingende, afgemeten stem. Het waren levensgevaarlijke woorden die dertig jaar geleden klonken in het Noord-Ierse plaatsje Derry. Op 30 januari 1972 opende het Britse leger, gesteund door paratroopers en gedekt door tanks, het vuur op vreedzame betogers voor gelijke burgerrechten. Er vielen veertien doden, van wie zes jongens van zeventien jaar. De Britse regering wilde de zaak liefst in de doofpot stoppen. De legerleiding sprak van een `hooligan-dreiging'. Onder de titel Say Again maakte Jacqueline Maris een radiodocumentaire over deze dag, die de geschiedenis inging als Bloody Sunday.

Documentaire is een te strikt woord. Maris koos voor een artistieker en ook dramatischer benadering. Zij combineerde authentiek geluidsmateriaal met fragmenten uit interviews met ooggetuigen. Er tussendoor vervlecht ze het toneelstuk Carthaginians van de Ierse schrijver Frank McGuinness. Het geheel levert een heftig bewogen radiovertelling op. Aangrijpend is het hartverscheurende relaas van een moeder die haar dochter verliest. Het woord `dood' valt telkens weer, alsof die nietsontziende waarheid bezworen moet worden. Het toneelstuk Carthaginians is een vrije bewerking van het klassieke verhaal Dido en Aeneas en de operaversie door Purcell. Op onnadrukkelijke manier worden parallellen getrokken tussen het ontwrichte Derry en de stad Carthago. Ook de historische figuur van Dido komt tot leven en dwaalt door het hedendaagse Derry.

Het tragische is natuurlijk toch de waarheid zelf. Soms is de constructie met Carthago net iets te geforceerd en worden er te veel seksuele toespelingen gegeven die op mij oneerbiedig en overbodig overkomen. Wat mij intrigeert is de reusachtige leugen van Britse zijde, die pas kon worden ontmaskerd na publicatie van het boek Eyewitness Bloody Sunday uit 1997. Eindelijk kregen de familieleden het voor elkaar dat hun dierbaren onschuldig werden verklaard; zij kregen `the decoration of innocence'. Maar daarmee keerden hun doden niet terug.

Say Again, VPRO, morgen, Radio 1, 10.04-10.45u. & herhaling maandagavond in De avonden, 747AM, 22.02-24.00u.