`Nederland moet van de plank kopen'

Nederland moet niet meedoen met de ontwikkeling van de Amerikaanse Joint Strike Fighter, vindt PvdA'er Bart Tromp. `Deze zaak doet me denken aan de Betuwelijn, waar de commerciële banken geen brood in zagen'

Het kabinet zou er onverstandig aan doen morgen te kiezen voor participatie in de ontwikkeling van het Amerikaanse gevechtsvliegtuig Joint Strike Fighter (JSF). Dat zegt Bart Tromp, vooraanstaand PvdA'er en voorzitter van een commissie die onlangs in opdracht van het kabinet het Europees militair-industrieel beleid doorlichtte.

Hij ziet er geen heil in voor de overheid om 800 miljoen euro aan de Amerikanen te betalen voor deelname. ,,Tien jaar geleden hebben we juist besloten om niet meer van dit soort industriepolitiek te bedrijven. Waarom dan wel in dit geval? We hadden ons tien jaar geleden bovendien voorgenomen om militaire vliegtuigen alleen nog van de plank te kopen. Als de Nederlandse industrie zo interessant is voor de Amerikanen om mee te doen aan de ontwikkeling van de JSF, dan kan dat toch heel goed op commerciële basis'', aldus Tromp. ,,Deze zaak doet me denken aan de Betuweroute, ook zo'n project waarin de commerciële banken geen brood zagen.''

De enige reden om wél zoveel overheidsgeld in zo'n project te pompen, zou kunnen zijn dat Nederland daarmee de technologische vernieuwing een impuls geeft.

,,Maar de ervaring wijst uit dat de Amerikanen met het delen van die technologische kennis over het algemeen nu juist buitengewoon weinig royaal zijn'', aldus Tromp. ,,Het maken van een landingsgestel is natuurlijk prachtig maar dat is toch geen echte innovatie.''

Wat heeft de Nederlandse industrie eigenlijk te bieden?

,,Nederland beschikt allang niet meer over het vermogen om zelfstandig zulke militaire vliegtuigen in zijn geheel te produceren. De enige in Nederland die nog wel zelf technologisch hoogwaardige onderdelen ontwerpen en bouwen is eigenlijk Thales Nederland, het vroegere `Signaal'. Maar zelfs de research-poot daarvan is na de overname door Thales, ook wegens de almaar hogere kosten, niet goed meer in staat zelf nieuwe dingen te ontwerpen. Op een lager technologisch niveau heb je de subcontractors, zoals Stork, en de subsubcontractors.''

Volgens de Volkskrant zinspeelt men er in Den Haag nu op dat het meedoen aan de ontwikkeling van de JSF niet per se hoeft te betekenen dat Nederland de JSF ook koopt. Is dat voorstelbaar?

,,Ik denk niet dat dat loskoppelen een reële mogelijkheid is. Ik denk dat Lockheed-Martin alleen met die participatie op de proppen is gekomen omdat ze de verkoop van de JSF wilden regelen. Het doet een beetje denken aan de kruisrakettentruc van Ruud Lubbers: het gaat wel door, maar we beslissen nog niet over plaatsing. Er is de Amerikanen veel aan gelegen om Nederland over de streep te trekken, omdat het buiten Groot-Brittannië het eerste Europese land zou zijn dat met de JSF meedoet. Dat geldt trouwens evenzeer voor de Europese concurrenten.''

EADS, het consortium dat de Eurofighter produceert, heeft Nederland gewaarschuwd dat er een Amerikaans monopolie op het terrein van de defensietechnologie in zicht komt als Den Haag voor de JSF kiest. Wat vindt u?

,,Daar zit wel wat in, maar het is eigenlijk al een gepasseerd station. Als men dat zo belangrijk vond, had men al 20 jaar geleden met elkaar om de tafel moeten gaan zitten. Het is toch te gek om los te lopen dat er in Europa nu nog drie verschillende gevechtsvliegtuigen – de Eurofighter, de Franse Rafale en de Zweedse Saab Gripen – worden geproduceerd met elk een afzet van slechts enkele honderden toestellen? Europa is gewoon te klein geworden voor dat soort industrie om nog winstgevend te zijn. Het wachten is eigenlijk tot een van hen het opgeeft. Zelfs in Amerika wordt de industrie in steeds minder bedrijven geconcentreerd. Het is wel erg hypocriet om over het belang van Europese samenwerking te spreken, wanneer je dat zelf steeds hebt geweigerd. Je ziet trouwens intussen ook al steeds meer transatlantische verbanden ontstaan op dit gebied. Zo heeft British Aerospace het Amerikaanse GEC-Marconi overgenomen en heeft Thales een strategische alliantie gesloten met het eveneens Amerikaanse Raytheon. En ook EADS zelf werkt al samen met Northrop Grumman.''

Maar zou het uiteindelijk toch niet duurder zijn om toestellen van de plank te kopen? Nederland kan nu mooie kortingen bedingen.

,,Daar ben ik niet zo bang voor. Het is met militaire vliegtuigen in de praktijk net als met dure hotels. Bijna niemand betaalt ooit de prijs die officieel is opgegeven. Er zijn altijd wel kortingen, dat is een kwestie van politieke onderhandelingen. Ik weet overigens niet zeker of de Nederlandse regering in dat opzicht wel hard genoeg is. Zulke kwesties als militaire vliegtuigorders doen zich maar eens in de dertig jaar voor en we missen daardoor de nodige ervaring. Het zou daarbij overigens aanbeveling verdienen als Nederland samen met andere Europese geïnteresseerden zou onderhandelen met de Amerikanen. Dan heb je toch een sterkere positie dan wanneer je als land individueel onderhandelt.''

Uw eigen partij, de PvdA, heeft nog geen standpunt voor of tegen de JSF ingenomen. Zint u dat?

,,Voor de verandering heb ik ditmaal eens geen kritiek op mijn partijgenoten. Ik vind dat de fractie het terecht rustig aan doet. Het is belangrijk om deze zaak heel goed en overwogen te bekijken.''