Kijk eens mama, zonder banken

Als een volleerd curator saneert bestuursvoorzitter A. Scheepbouwer de activiteiten van het verliesgevende telefoon- en internetbedrijf KPN. Niet dat KPN failliet is of binnenkort failliet gaat, maar Scheepbouwers remedies zijn vergelijkbaar. Personeel moet vertrekken. Alle franje, van kunstverzameling tot Maarten & Rijk, wordt weggesneden. De uitverkoop van allerhande participaties (van Indonesië tot KPNQwest) heeft voor elk wat wils. Het financiële bellenblazen wordt gestaakt.

Meer dan de helft van de KPN-bezittingen bestond tot voor kort niet uit telefoonnetwerken, gebouwen en voorraden, maar uit overnamepremies, zogeheten goodwill. KPN betaalde bij de aankoop van bedrijven en vergunningen meer geld dan de aanwinsten op basis van de cijfers waard waren.

De overname van de meerderheid van de aandelen van het Duitse mobiele telefoonbedrijf E-plus, eind februari 2000, toen de internethausse bijna zijn climax had bereikt, spande de kroon. De roze bril was favoriet, alle dagen zon. KPN betaalde al voor toekomstige winsten die nog gemaakt moesten worden.

Ja, dat waren nog eens tijden. Nu moet gewoon geld worden verdiend en laat KPN de luchtbellen uit zijn balans lopen. Vorig jaar plaatste het concern voor 5 miljard euro nieuwe aandelen bij beleggers en kondigde zij tevens aan dat dit jaar bezittingen (lees: E-plus) zouden worden afgewaardeerd voor een bedrag tussen 9 en 11 miljard euro.

Deze week volgde het voorlopig sluitstuk. De Amerikaanse minderheidspartner in E-plus, Bellsouth, wordt uitgekocht. En dan begint een onnavolgbare financiële goocheltruc. KPN betaalt de Amerikanen met nieuwe aandelen, een kapitaalinjectie van 1,3 miljard euro die het vermogen verder verstevigt.

Maar, simsalabim, de Amerikanen krijgen veel minder geld dan het bedrag waarmee KPN in februari 2000 rekening had gehouden. Ook dat voordeeltje, van zo'n 6 miljard euro, gaat het telecombedrijf toevoegen aan zijn vermogen.

Zo levert een papieren slimmigheidje van twee jaar geleden meer vermogen op dan de aandelenuitgifte eind vorig jaar, die met 1,7 miljard overheidsgeld, een duur internationaal bankensyndicaat en een financiële wereldtournee een succes werd.

Er zijn echter nog twee mitsen en maren. Bovenstaande goocheltruc geldt alleen bij de Nederlandse boekhoudregels. De Amerikaanse regels geven KPN minder ruimte en de meevaller is navenant kleiner, als er al een meevaller resteert.

En de rechter moet op verzoek van belegger P. Lakeman (5 aandelen) nog steeds oordelen of het eigenlijk allemaal wel mag.