DNA-test voorspelt of kanker zonder chemokuur wegblijft

Eenderde van alle borstkankerpatiëntes kan over twee jaar met een genetische test laten bepalen of ze na hun operatie en bestraling nog chemotherapiekuren nodig hebben om hun kansen op genezing te vergroten. De nieuwe DNA-test wordt uitgevoerd op weggeopereerd kankerweefsel. Het prototype is ontwikkeld door onderzoekers van het Nederlands Kanker Instituut (NKI) in Amsterdam en van het Amerikaanse biotechbedrijf Rosetta Inpharmatics. Zij beschrijven hun ontdekking vandaag in het Britse wetenschappelijke tijdschrift Nature.

NKI-werkgroepleider prof.dr. René Bernards: ,,De test verlaagt het percentage vrouwen dat je chemotherapie aanraadt. Er wordt veel meer chemotherapie gegeven dan nodig is, alleen kon tot nu toe niet tevoren worden bepaald wie baat had bij chemotherapie. Van de vrouwen jonger dan 55 jaar met een vrij kleine borsttumor waarbij nog geen lymfeklieren zijn aangetast krijgt nu 80 procent het advies om na operatie en eventuele bestraling ook nog chemotherapie te volgen. Dat percentage kan door de DNA-test omlaag naar 40, terwijl het therapeutisch resultaat gelijkblijft.''

Chemotherapie is bedoeld om onzichtbaar kleine uitzaaiingen, die overal in het lichaam kunnen zitten, te doden. De DNA-test is ontwikkeld om tumoren die de neiging hebben hun cellen los te laten te onderscheiden van kankers die niet uitzaaien. De onderzoekers van het NKI en Rosetta Inpharmatics bepaalden in borstkankerweefsel van 78 patiëntes dat al jaren in de diepvries werd bewaard welke genen daarin actief waren en welke niet. Het lot van die patiëntes was bekend: 34 hadden binnen vijf jaar uitzaaiingen gekregen en 44 waren al negen jaar ziektevrij.

Uit 25.000 genen selecteerden de onderzoekers 70 `markergenen', waarvan de activiteit met 90 procent waarschijnlijkheid bepaalt of een kankercel gaat uitzaaien of niet. Inmiddels is het onderzoek bij nog eens 300 patiëntes succesvol herhaald. Stukjes DNA waarmee die 70 genen kunnen worden gedetecteerd zijn op een zogenoemde DNA-micro-array gezet. Dit is een glazen plaatje van een paar vierkante centimeter, waarop in principe duizenden genen kunnen worden gedetecteerd.

NKI en Rosetta Inpharmatics hebben patent aangevraagd op de methode. Bernards: ,,Dit onderzoek was onmogelijk geweest als Rosetta Inpharmatics er niet miljoenen euro in had geïnvesteerd. Dat hadden wij als NKI nooit kunnen opbrengen. En om de test operationeel te maken zijn nog eens tientallen miljoenen euro nodig. Het NKI wil dat deze ontwikkeling plaatsvindt, kan de kosten er niet voor dragen, maar haalt zelf geen commerciële activiteiten in huis. We zoeken nu naar een tussenvorm, We zijn met businessplannen bezig.'' Bernards denkt dat het Amsterdamse micro-arraybedrijf heel Europa kan bedienen.