De weg van Tipton naar Al-Qaeda

Dat Al-Qaeda een netwerk heeft in het Verenigd Koninkrijk, staat vast. De militante islam geeft teleurgestelde jonge moslims een doel in het leven.

Tipton, een stadje bij Birmingham, haalt zelden de landelijke pers. De laatste keer moet anderhalve eeuw geleden zijn geweest, toen de legendarische prijsbokser William Perry, alias de Tipton Slasher, dramatisch het landelijke kampioenschap verloor. Bij de pub die hij daarna opende, The Fountain Inn, staat nog een beeld van hem.

Tipton is weer in het nieuws, opnieuw met vechtersbazen. Maar of er voor hen een beeld komt, is de vraag. Van de vijf Britse moslims die de Verenigde Staten op hun Cubaanse basis gevangen houden, komen er drie uit Tipton. Shafiq Rasul (24) en Asif Iqbal (20) werden overgebracht naar Guantánamo Bay na de opstand van Talibaanstrijders in Mazar-i-Sharif. Ruhal Ahmed (20) is later aangehouden in het Talibaan-bolwerk Kandahar.

Dat de drie, allen van Pakistaanse afkomst, lid zijn van Al-Qaeda, zoals de Amerikanen zeggen, stuit thuis op ongeloof. ,,De moslimgemeenschap in Tipton is goed geïntegreerd en gematigd'', suste Adrian Bailey, de Labour-parlementariër in wiens kieskring Tipton ligt. ,,Voor de zaak van Al-Qaeda is hier erg weinig begrip.''

Hun families ontkennen dat de drie ooit fundamentalistische sympathieën hebben getoond. ,,Rasul bij de Talibaan? Daar is hij het type niet voor'', zeiden zijn broers. Hij is meer op Armani, Ralph Lauren en fun-vakanties in Spanje. Hij werd bediende bij een elektronicasupermarkt toen zijn studie rechten mislukte. Naar de moskee ging hij nauwelijks. Hij rookte en dronk stiekem. Punjabi – de taal van zijn ouders – sprak hij nauwelijks. In oktober reisde hij naar Lahore in Pakistan voor een Microsoft-cursus, in de hoop alsnog hogerop te komen bij zijn bedrijf. Zei Rasul.

Wat deed hij in Afghanistan? Wat is er gebeurd tussen Lahore en Mazar? Waren de drie, die elkaar van school kenden, in het geheim lid geworden van een `radicale gebedsgroep' in de Midlands, zoals is gesuggereerd? Is Shafiq in Pakistan ,,gehersenspoeld'', zoals zijn moeder beweert?

Vragen te over. Maar dat Britse moslims bij Al-Qaeda zaten, staat nu vast, al heeft de regering-Blair het maandenlang weggewuifd. Politie en veiligheidsdiensten geloven ook dat extremisten, niet zelden met een officiële vluchtelingenstatus, jarenlang met succes hebben kunnen werven in Britse moslimgemeenschappen. Eerst geld voor hun eigen zaak in Syrië, Algerije, Egypte of Jemen. Later soldaten voor `de' moslimzaak in Bosnië, Kashmir en Afghanistan. En sinds kort vermoedelijk ook voor een jihad thuis.

Britse anti-terreurwetgeving, in 1998 ingevoerd na aanslagen op Amerikaanse ambassades in Afrika en na een moeizaam parlementair gevecht in december vorig jaar afgerond, heeft daar niets aan veranderd. De lijst van verboden organisaties werd langer, de organisaties zelf gingen ondergronds. De contouren van hun werk beginnen pas nu duidelijk te worden.

Hassan Butt (22), inwoner van Manchester en woordvoerder van de (niet-verboden) fundamentalistische groep Al-Muhajiroun, zei begin deze maand in Lahore dat hij zelf tweehonderd vrijwilligers had geworven om in Afghanistan te vechten. Al sprak de Britse chef van Al-Muhajiroun, sjeik Omar Bakri, meteen tegen dat een deel van die vrijwilligers nu op Britse grond terreuraanvallen zou uitvoeren, zoals Butt eveneens beweerde. En Abdul Haqq Baker, voorzitter van een moskee in het Zuid-Londense Brixton, zei eerder deze maand dat Al-Qaeda ,,duizenden leden'' heeft in Britse steden, onder wie ,,zeker honderd man die bereid zijn in een zelfmoordaanval te sterven''.

Bluf of niet, die moskee was tot voor kort wel de uitvalsbasis van sjeik Omah Abu Omar, alias Abu Qatada en nu voortvluchtig. De sjeik, afkomstig uit Jordanië met een vluchtelingenvisum en een openlijk bewonderaar van Osama bin Laden, zou ,,het geestelijk hoofd van Al-Qaeda'' in het Verenigd Koninkrijk zijn, heeft de Spaanse onderzoeksrechter Baltasar Garzón gezegd. Abu Qatada zou onder anderen Zacarias Moussaoui hebben `opgeleid', die in Brixton woonde en in de VS wordt vervolgd voor medeplichtigheid aan de terreuraanvallen van 11 september. John Reid, die in december met springstof in zijn schoen een Amerikaans verkeersvliegtuig probeerde op te blazen, is mogelijk ook een van zijn discipelen.

Een andere zenuwknoop in het netwerk is Leicester, één van de steden waar de politie bij invallen de afgelopen week tientallen mannen en twee vrouwen heeft gearresteerd. Twee mannen uit die stad zijn als eerste Britten in staat van beschuldiging gesteld wegens lidmaatschap van Al-Qaeda. Een derde man uit Leicester is uitgeleverd aan Frankrijk, omdat hij connecties met een Franse Al-Qaeda-cel zou hebben.

Leicester, waar eenderde van de 300.000 inwoners allochtoon is, geldt als toonbeeld van harmonie. Volgens Manzoor Moghal, een gematigde moslimleider, schuilt in die ogenschijnlijke harmonie een gevaar. ,,Leicester zou een uitstekende plaats kunnen zijn om onopgemerkt te blijven in het wijdere beeld van de moslimgemeenschap'', zei hij vorige week tegen The New York Times.

Er zijn aanwijzingen dat vermeende Al-Qaeda-leden inderdaad aan mimicri deden, wat strookt met de aanbevelingen uit buitgemaakte Al-Qaeda-`handboeken'. Ze droegen geen baarden en ze rookten. Hun buren dachten dat ze bijeenkwamen als vrienden onder elkaar, maar hadden geen idee dat zich in het rijtjeshuis een speciale gebedsruimte bevond. Het is niet ondenkbaar dat de `Drie van Tipton' ook een dubbelleven leidden.

Fuad Nahdi, de uitgever van Q-News, een tijdschrift voor jonge moslims, hoefde niet lang naar een potentieel motief te zoeken voor hun Afghanistan-reis. Het is dezelfde ,,radicalisering'' van jonge Britse moslims, die afgelopen zomer in de Midlands tot rassenrellen leidde, zei hij deze week tegen de BBC.

Die redenering onderschrijven veel sociologen en officiële rapporteurs sinds de rellen in Oldham, Burnley en Bradford. De ouders kwamen in de jaren zestig als gastarbeiders uit Pakistan of Bangladesh en vonden makkelijk werk in weverijen, autofabrieken en staalgieterijen. Nu zijn ze oud, wonen in getto's en door de neergang in traditionele industrie zijn ze vaak al lang werkloos. Hun kinderen voelen zich tweederangs burgers. Ze komen moeilijk mee op school, vinden geen bevredigend werk en voelen zich gediscrimineerd. De opkomst van ultrarechtse partijen als de British National Party laat zien hoe het gist onder de ,,geïntegreerde en gematigde'' buitenkant die parlementslid Bailey ziet. BNP-leider Nick Griffin was twee jaar geleden in Tipton kandidaat en zijn partij haalde bij de gemeenteraadsverkiezingen een kwart van de stemmen.

Jonge moslims hebben moeite een moderne Britse identiteit te combineren met die van hun ouders, die vaak is gevormd op een Aziatisch platteland. Maar, anders dan hun ouders, ondergaan ze hun lot niet lijdzaam. Sommigen breken op eigen kracht hun boeien. Sommigen gaan in drugszaken. En bij anderen geeft de militante islam hun leven zin.

Maar wat is de Drie van Tipton overkomen? ,,Jongens van deze leeftijd reizen'', zei Fuad Nahdi. ,,Het is heel normaal om een jaar naar Australië of Amerika te gaan. Misschien kunnen ze bij familie in Pakistan logeren. Ze zijn nieuwsgierig. Misschien zijn ze naar de grens gereisd om te zien wat er aan de hand is. Iemand duwt ze een geweer in de handen om voor de grap mee te schieten. En voor ze het weten zitten ze midden in een oorlog. Het is droevig, maar niet onmogelijk'', aldus Nahdi.