Saaie wetenschappers worden oorlogshelden

De door Mick Jagger geproduceerde en door Michael Apted geregisseerde verfilming van Robert Harris' roman uit 1995 Enigma zal waarschijnlijk de geschiedenis ingaan als de minst Nederlandse van alle speelfilms die tot stand kwamen onder de door de Nederlandse fiscus gecreëerde investeerdersvriendelijke c.v-regeling. Op de uitvoering van John Barry's muziek door leden van het Concertgebouworkest en een paar Hollandse draaidagen na, is alles Engels aan de film, vooral ook de door Tom Stoppard geschreven scenariobewerking. Enigma doet niet alleen een beroep op nostalgie naar `Britain's finest hour', maar vergelijkt ingenieus de bezigheden van de meeste personages, namelijk het decoderen van Duitse geheime boodschappen tijdens de Tweede Wereldoorlog op het al even geheime landgoed Bletchley Park, bijgenaamd Station X, met de zeer Engelse voorliefde voor maatschappelijke codes. Kate Winslet speelt bijvoorbeeld een jonge vrouw die gerecruteerd is omdat ze zo goed kruiswoordpuzzels kan oplossen, maar ze krijgt nooit een verantwoordelijke functie op basis van haar maatschappelijke rol. Saaie wetenschappers uit Cambridge krijgen in dit gezelschap de kans uit te groeien tot oorlogshelden, ook al wordt hun excentriciteit licht gewantrouwd.

De interessantste rol in Enigma is die van Wigram, de met toezicht op spionage en contraspionage door de werknemers van Bletchley Park belaste functionaris van de geheime dienst, door wiens ogen we de intrige waarnemen. Jeremy Northam vertolkt die elegant-sarcastische rol voortreffelijk, met een knipoog naar Cary Grant.

In veel opzichten is Enigma een intelligente en prettige film, met meer diepgang dan je op het eerste gezicht verwacht van zo'n verhaal over spionage en fatale vrouwen. Er valt veel van te leren over de oorsprong van de computertechniek (door de niet in de film voorkomende Alan Turing op deze plaats geïntroduceerd), over de dilemma's en paradoxen in de moderne oorlogsvoering, maar vooral over de klassensamenleving. Het fraaiste moment is een bezoek van twee decodeurs aan een door minder gekwalificeerde collega's bemande onderscheppost, waar dag in dag uit onbegrijpelijke Duitse morseboodschappen worden opgevangen.

De essentie van de film zit misschien wel in de verwachtingsvolle blik van de employee die hoopt eindelijk eens inzicht te krijgen in de vraag waar ze eigenlijk mee bezig is.

Enigma. Regie: Michael Apted. Met: Dougray Scott, Kate Winslet, Jeremy Northam, Saffron Burrows, Nikolaj Coster-Waldau, Tom Hollander, Corin Redgrave. In 26 bioscopen.