Rel Japan leidt tot ontslag van minister

De Japanse premier Junichiro Koizumi heeft gisteren een einde gemaakt aan een blamerende ruzie tussen minister Makiko Tanaka (Buitenlandse Zaken) en haar secretaris-generaal door beiden te ontslaan.

De waarheid in het conflict blijft in duisternis verborgen. Het ontslag van de immens populaire Tanaka, die zichzelf tot `de moeder van het Koizumi-kabinet' had gedoopt, is de grootste slag voor Koizumi in het eerste jaar van zijn regering. Haar ontslag kan zeer schadelijk zijn voor Koizumi's grote populariteit en dus voor zijn regering, want populariteit is Koizumi's enige wapen tegen de tegenwerking die hij in eigen partij ondervindt.

De ruzie tussen de minister en haar secretaris-generaal kwam gisteravond tot ontploffing na blamerende scènes in het parlement. Beiden spraken elkaar glashard tegen, terwijl tegelijkertijd een lagere ambtenaar onder vragen van de oppositie steeds meer terugviel op een ,,gebrekkig geheugen'' en toen concludeerde dat ,,waarschijnlijk de minister gelijk heeft''.

De kwestie draait om de plotselinge weigering van het ministerie tien dagen geleden om Kensuke Onishi, vertegenwoordiger van een non-gouvernementele organisatie, toe te laten tot de donorconferentie voor Afghanistan nadat Onishi in de pers had gezegd ,,nauwelijks geloof te hechten aan wat de overheid zegt''. Minister Tanaka maakte de weigering ongedaan toen ze er lucht van kreeg. Volgens de minister en Onishi hebben ambtenaren erkend dat parlementslid Muneo Suzuki van de regerende Liberaal Democratische Partij achter de weigering zat. Suzuki heeft formeel geen enkele zeggenschap over het ministerie, maar speelt als traditioneel Japanse `schaduwmacht' een belangrijke rol achter de schermen. Hij staat bekend als de `Raspoetin van Buitenlandse Zaken'.

De oppositie heeft deze kwestie aangegrepen om felle kritiek op de ondoorzichtigheid van het Japanse bestuur te leveren, dat al een halve eeuw wordt geleid door een coalitie van de Liberaal Democratische Partij en de bureaucratie. Dit heeft geleid tot uitgebreide vragen in het parlement. Duidelijkheid is er nog steeds niet.

Koizumi heeft een grote gok genomen door te proberen een einde aan de zaak te maken met het heenzenden van beide hoofdrolspelers. Tanaka is niet alleen eindeloos populair, ze verkondigde tevens als haar belangrijkste taak te zien het hervormen van haar ministerie, dat door een reeks van corruptieschandalen is getroffen. Tanaka wilde opheldering over de schandalen en is daarom van begin af aan in een loopgravenoorlog met haar ambtenaren verwikkeld. Geconfronteerd met de vraag of zij óf haar topambtenaar de waarheid spreekt in het conflict, probeert Koizumi echter als vanouds de ware toedracht onder het tapijt te vegen en onderneemt geen enkele poging de kwalijke rol van de 'schaduwpaus' van het ministerie, parlementslid Suzuki, aan de kaak te stellen. De vraag rijst daarom of Koizumi de hervormingen nastreeft die hij met de mond belijdt.

Mogelijk heeft Koizumi de kans gegrepen Tanaka naar huis te sturen omdat hij genoeg had van de problemen rond haar persoon. Hij móest haar in april een ministerie geven om haar te bedanken voor de grote steun. Buitenlandse Zaken bleek echter een slechte keus. Tanaka mag populair zijn bij het grote publiek, verstand van buitenlands beleid is niet haar sterkste punt. Binnen de partij is al lange tijd kritiek op haar te horen. Zo voerde ze eerder in het parlement een gevecht met partijgenoot Suzuki die nu centraal staat.

In de tien maanden die zijn regering nu duurt gaf Koizumi zijn minister nauwelijks steun. Nadat Tanaka vrijdag door een partijbons was gemangeld en huilend voor een camera verscheen, zei Koizumi: ,,Tranen zijn het sterkste wapen van een vrouw.'' Het redde Tanaka niet. Gisteren diende een aantal vrouwelijke parlementsleden een protest in tegen de ,,seksistische'' uitspraak. Koizumi wees dit oordeel van de hand en zei dat hij zelf ook af en toe huilt.