Populaire Bush gokt op verzilvering `oorlogskrediet'

President George W. Bush probeert politieke munt te slaan uit de uitzonderlijke populariteit die hij geniet sinds de aanslagen van 11 september. Maar zijn pleidooi voor een harde economie van zelfredzaamheid is een grote gok.

Hamid Karzai zat prominent te stralen op de eregalerij. Het symbool van een Talibaan-vrij Afghanistan kreeg in de State of the Union van president Bush overigens te horen dat zijn land slechts het begin is geweest van een campagne die het volle arsenaal van Amerika's boodschappen voor de wereld belooft aan landen die terrorisme herbergen.

De grootste verhoging van het Amerikaanse defensiebudget in twintig jaar, een raketschild, meer geheim agenten én een nieuw legioen vrijwilligers die de Amerikaanse versie van het idee `vrijheid' gaan verkondigen. Het was waarschijnlijk een cocktail van een angstaanjagende zelfverzekerdheid voor de gemiddelde geradicaliseerde moslim.

,,Wij hebben niet de opzet onze cultuur op te leggen'', stelde president Bush, ,,maar Amerika zal altijd opkomen voor de niet-onderhandelbare eisen van menselijke waardigheid: de rechtsstaat, grenzen aan de staatsmacht, respect voor vrouwen, particulier eigendom, vrijheid van meningsuiting, gelijke rechten op rechtspraak en godsdienstvrijheid.''

In het Capitool, waar president Bush, op 20 januari vorig jaar (inauguratie) en op 20 september (na de terreuraanslagen), voor de derde keer de verzamelde vergadering van Senaat en Huis van Afgevaardigden toesprak, werd de vastberaden visie met veel gejuich en geklap ontvangen. Het Witte Huis en de president zelf hadden al zo veel gezelschappen en gezelschapjes van te voren verteld wat er zou komen, dat niemand van zijn stoel rolde van de toespraak zelf.

Tevredenheid was niettemin de overheersende reactie, ook bij het onmiddellijk na afloop geënquêteerde Amerikaanse publiek. Volgens een USA Today-peiling was 74 procent zeer positief over de wijze waarop president Bush de uitdagingen waar Amerika voor staat, wil aanpakken. 20 procent was `redelijk positief'. Kortom: wie in George W. Bush geen groot president herkende, bevond zich in een sektarisch kleine minderheid.

Toch moet blijken of de 43ste president er in slaagt zijn astronomische populariteit (nog steeds rond de 80 procent) sinds de 11 september-aanslagen weet vol te houden en te vertalen naar zijn binnenlandse programma. Zoals Thomas Mann van de Brookings Institution gisteren zei: ,,Er zijn in de geschiedenis vrijwel geen voorbeelden van Amerikaanse presidenten die erin zijn geslaagd hun oorlogskrediet te benutten voor binnenlandse doeleinden.''

Volgens Mann biedt de huidige situatie Bush een kans een tweede Teddy Roosevelt te worden, die zijn agenda zo herformuleerde dat die beter paste bij de noden van zijn tijd (1901-1909) en hem in staat stelde een bredere coalitie te bouwen dan waar hij mee begon. ,,President Bush kan ook aan zijn agenda vasthouden, meer belastingverlaging bepleiten en in het buitenland werken met een soort gelegenheids-multilateralisme.''

Afgaande op Bush' toespraak, waar weken aan is gewerkt, lijkt de president meer heil te zien in de tweede lijn, al riep hij meer dan eens op tot samenwerking tussen de twee partijen. Hij herhaalde niet alleen zijn verzoek aan de Senaat om snel de (door het Huis al aanvaarde) wet aan te nemen die beoogt de economie te stimuleren. Die wet ging ,,in één woord om banen'', zei Bush, ook al geeft hij het meeste geld terug aan bedrijven en vermogende particulieren.

Zo hartelijk als opperbankier Alan Greenspan de belastingverlagingen een jaar geleden aanprees wat centrum-Democraten een alibi gaf met Bush mee te gaan –, zo lauw liet Greenspan zich vorige week uit over de `stimuleringswet' waar de president gisteravond weer met klem om vroeg. ,,Drie maanden geleden leek het me nog een wenselijke verzekeringspolis voor het geval de economie niet zou aantrekken'', zei de voorzichtig optimistische Greenspan vorige week donderdag. ,,We hebben de polis niet afgesloten. Ik vraag me af of we de verzekering nu nog nodig hebben.''

Bush trok zich in zijn State of the Union niets aan van deze aarzeling en ging een stap verder door voor het eerst hardop te vragen om de in 2001 voor tien jaar doorgevoerde belastingverlagingen permanent te maken. Volgens economen zijn die verlagingen (voor veel meer dan de officieel genoemde 1.350 miljard dollar) voor zeker de helft verantwoordelijk voor de terugkeer van de tekorten die de Amerikaanse begroting de komende jaren weer zullen kenmerken. Senator Edward Kennedy was de eerste die onlangs enig uitstel van die verlagingen voorstelde, maar de meeste Democraten durven die impopulaire lijn niet aan.

Waarom zou de president zo halsstarrig vasthouden aan belastingcadeaus die de staatsfinanciën ondermijnen en nauwelijks voor meer bestedingen zorgen? Alleen om zijn rijkste sponsors te behagen? Wie George W. Bush kent weet dat hij goed heeft opgelet toen zijn vader een populariteit van 90 procent na de Golf-oorlog (1991) wist te verspelen in het drijfzand van een ook toen teruglopende economie. Toen hij de verkiezingen van '92 inging was nog maar 38 procent van de Amerikanen tevreden over Bush senior.

De huidige president Bush wil de Democraten niet de kans geven die zijn voorganger Bill Clinton destijds bekwaam benutte. Dat doet hij door het herstel van de economie emotioneel te koppelen aan winst in de veelkoppige oorlog tegen het terrorisme. Bush rekent er kennelijk op dat de gemiddelde Amerikaan meer geeft om de dollars in zijn hand dan de tekorten op de sociale zekerheid die hij nu willens en wetens creëert als het Congres hem de kans geeft.

De onverwachte oorlog tegen het terrorisme heeft George W. Bush een doel in zijn leven gegeven. Het Amerika waar hij in gelooft moet worden gered. Veel Amerikanen gaan daarin mee. Maar of zij van de oorlogsheld ook de harde economie van de zelfredzaamheid accepteren moet blijken. De gok is immens. Paradoxaal genoeg slaagt hij alleen bij de tussentijdse Congresverkiezingen van dit najaar en de presidentsverkiezing van 2004 als de gisteren ongenoemd gebleven Bin Laden nog eens genadeloos toeslaat of als de economie snel en duurzaam opveert. Beide ontwikkelingen heeft George W. Bush niet in de hand.