Kane's wanhopige, delicate zwanenzang

`Extremen bij Het Vervolg'. Zo afficheert het Maastrichtse toneelgezelschap een doublebill met werk van twee jonge Engelse schrijvers. De ene, Lee Hall, maakt het goed. De andere, Sarah Kane, is dood. Ze pleegde zelfmoord, in 1999. 4.48u. Psychose is haar laatste tekst en alles verwijst naar het einde: ,,Na 4 uur 48 zal ik niet meer praten.''

Regisseur Léon van der Sanden verdeelde Kane's monoloog over twee actrices. Irene Slotboom en Camilla Siegertsz spelen aan de randen van de zaal, alsof ze zich al ver van de levenden hebben verwijderd. De voor hen gebouwde loopplanken langs de muren zijn met oranje tapijt bekleed en hier en daar staat een rij metalen stoelen. Precies het meubilair van een wachtkamer in een modern ziekenhuis. Alleen: de beeldschermen tonen plaatjes van een ouderwets zwembad – van kinderen die door het water glijden en bijna verdrinken. Niet tegen de realiteit kijken we aan maar tegen gedachten, en die gedachten kunnen we tevens horen.

Door zachte jazzmuziek heen voeren de twee jonge vrouwen een heftig gesprek – over angst en schuld en verdriet, over pijn en zelfverminking en steeds weer over sterven. Soms is de een de arts en de ander de patiënt en telkens zijn zij samen één persoon, een in innerlijke tweestrijd verkerend persoon, verscheurd tussen het gevoel, dat allang besloten heeft er tusenuit te knijpen, en het verstand dat smeekt om nog even te blijven. Er is immers toch ook veel moois: aandacht, vriendschap, liefde... Maar daar zit hem juist het probleem. Deze vrouw betwijfelt of ze lief kan hebben: ze voelt een permanent tekort en dat neemt ze zichzelf kwalijk. Zoals ze ook de anderen hun tekort aan liefde kwalijk neemt. Naar onvoorwaardelijke overgave hunkert zij, maar de geschikte kandidaat is nergens te vinden. De actrices dansen een woedende dans, hun lichamen zijn gevaarlijke projectielen die tegen de muren vliegen.

Vooral Siegertsz changeert knap van teder verlangen naar angstaanjagende agressie en terug. Haar gebalde spieren onder de lange blonde manen verraden wanhopige vitaliteit: dit alter ego van Sarah Kane wil wel leven maar kàn het domweg niet – ze is, zegt ze, haar vorm kwijt, het schrijven lukt van geen kanten. Toch is 4.48u.Psychose, dat in Kane's nalatenschap werd gevonden, geen vormeloze brij. In de vertaling van Marcel Otten klinkt het fragment als een delicaat gedicht, met haperende en met soepele passages, met zinnen als schreeuwen en met zinnen als schamele troost. En met een helderheid die niet onderdoet voor de gruwelijke luciditeit in Kane's toneelhits Blasted, Crave en Cleansed.

Om te voorkomen dat wij het theater met suïcdale ideeën verlaten trakteert Het Vervolg ons na de pauze op een hilarische klucht. Voor Koken met Elvis moeten we verhuizen naar een tent, waar de spelers ons als luidruchtige circusartiesten onthalen. En ze blíjven lawaaierig, in een veel te kleine piste die ze met vunzigheid vullen. Er wordt net-echt geneukt, een vent wordt afgetrokken en iedereen lacht.

Ondertussen gebeuren er in Lee Halls drama dieptreurige dingen. Een man die vroeger succesjes boekte met Elvis-Presley-imitaties zit sinds een auto-ongeluk als kasplant in een rolstoel. Lijdzaam ziet hij toe hoe zijn vrouw haar benen voor haar nieuwe minnaar spreidt, uit pure levenshonger. Leuk voor de puberdochter. Die voelt zich eenzaam, dik en afgewezen: ook zij heeft een minnaar nodig, moeders minnaar, Gerard.

Halls seksueel en emotioneel verwaarloosde mensjes, gemene, te vaak vernederde mislukkelingen, wekken medelijden wanneer men ze nauwkeurig ensceneert. Maar Hans Trentelman levert zo'n realistische parodie op het theaterkitschgenre dat we alleen vals kunnen reageren: met neptranen en heel veel leedvermaak. Extreem anders, inderdaad, dan de ècht aangrijpende vertolking van het testament van Sarah Kane.

Voorstelling: 4.48u. Psychose (tekst: Sarah Kane; regie: Hans Trentelman) en Koken met Elvis (tekst: Lee Hall; regie: Léon van der Sanden) door Het Vervolg. Gezien: 26/1 Derlon Theater, Maastricht. Aldaar t/m 2/3. Inl: (043) 3507171 of www.hetvervolg.nl.