De ontluistering van het Duitse Wirtschaftswunder

Duitsland kampt met economische tegenwind en krijgt nu ook nog een gele kaart uit Brussel voor het financieel beleid. Pijnlijk voor het voormalige `wonderland'.

Pijnlijk is het wel. Het land dat zich lange tijd koesterde in het veilige besef de financiën op orde te hebben en allerwegen werd geroemd om het Wirtschaftswunder krijgt, als het aan de Europese Commissie ligt, een officiële waarschuwing voor het snel stijgende begrotingstekort. Geen zware straf vooralsnog, maar toch, een tik op de vingers, en plein public.

Ook de ironie is niet ver. De reprimande, die Eurocommissaris Pedro Solbes vanochtend heeft voorgesteld aan de Europese ministers van financiën, is immers het gevolg van het Stabiliteits- en Groeipact dat in 1997 op Duits voorstel op de top van Amsterdam werd overeengekomen. Het voorbeeldige Duitsland wilde zich zo beveiligen tegen onverantwoorde uitgavenpatronen van minder betrouwbare Europese partners. Het Groei- en Stabiliteitspact moet volgens de tekst van Amsterdam een zowel ,,preventieve als afschrikwekkende'' functie hebben. ,,Ik heb geen leedvermaak. Maar het gaat nu om de geloofwaardigheid van dit pact'', zei een hoge Commissiefunctionaris eerder deze week.

Het wonderland is opgebrand, vatte een Duitse commentator vanochtend de situatie samen. Duitsland, 's werelds derde economie die binnen Europa lange tijd de krachtige welvaartsmotor was, hinkt in de Europese rangorde achteraan. De groei is laag, met een prognose voor dit jaar van 0,75 procent. De werkloosheid stijgt, waardoor Duitsland nu bijna 4,3 miljoen werkzoekenden telt. En dan ook nog een slecht rapportcijfer van Europa.

Voor Edmund Stoiber, kanselierskandidaat voor de christen-democraten en uitdager van SPD-kanselier Schröder in de verkiezingen dit najaar is de waarschuwing van de Europese Commissie het zoveelste bewijs dat de roodgroene regering dringend afgelost moet worden. De discussie over een eventuele gele kaart uit Brussel is al maanden een vast onderdeel van zijn speeches.

Minister van Financiën Hans Eichel (SPD) probeerde in eigen land de schade al bij voorbaat te beperken door bij herhaling te onderstrepen dat de Commissie veel vertrouwen heeft in zijn beleid en dat hij als prudent beheerder van 's lands schatkist helemaal geen waarschuwingen nodig heeft. Dat hij zijn verantwoordelijkheid kent en zijn uiterste best doet om de uitgaven in bedwang te houden. Had hij niet eind vorig jaar nog de wrok van de kiezers geriskeerd door een aantal belastingen te verhogen om zo extra kosten van de strijd tegen het terrorisme te dekken?

Eichel is dan ook niet van plan de waarschuwing zomaar te accepteren. In de kring van Europese ministers van financiën, die op 12 februari de door Solbes voorgestelde waarschuwing mogen verwerpen of bekrachtigen, zoekt Eichel daarom steun. In Berlijn wordt gespeculeerd dat Frankrijk, Groot-Brittannië en het eveneens gewaarschuwde Portugal dan de kant van Duitsland zullen kiezen. Duidelijk is dat nog niet. Bovendien is de blamage inmiddels een feit en weet ook Eichel dat het slecht voor Duitsland en voor de euro zou zijn als de indruk ontstaat dat met de strikte begrotingsafspraken politieke koehandel mogelijk is. De Europese Commissie is dan ook zeer ontstemd over de Duitse lobby.

Belangrijkste afspraak van het Groei en Stabiliteitspact, waarop de Commissie zich nu baseert, is dat de begrotingen onder normale omstandigheden in evenwicht zijn of een overschot vertonen. Dat is essentieel voor de stabiliteit van de euro. Het pact gaat verder dan het Verdrag van Maastricht, waarin voor het overheidstekort een plafond van 3 procent werd vastgelegd. De lidstaten presenteren hun meerjarige begrotingsvooruitzichten in zogenoemde stabiliteitsprogramma's. Afgesproken is dat de lidstaten in 2003/2004 begrotingsevenwicht bereiken. Sommige lidstaten – waaronder Nederland – hebben hun begroting nu in evenwicht of zelfs een overschot.

De Europese Commissie is volgens de afgesproken regels – deels vastgelegd in het Europees Verdrag en deels in een resolutie uit 1997 van de regeringsleiders – verplicht tot actie indien het tekort van een lidstaat een ,,significante afwijking'' van zijn stabiliteitsprogramma laat zien. Ook bij het naderen van de `Maastricht-norm' van 3 procent begrotingstekort moet de Europese Commissie een initiatief nemen. In deze gevallen is op voorstel van de Europese Commissie een `vroege waarschuwing' geboden. Indien de afwijking voortduurt of verergert of als er een `buitensporig tekort' dreigt, kan er een `aanbeveling' komen om corrigerende maatregelen te nemen. Zo'n aanbeveling kan openbaar worden gemaakt.

In het geval van Duitsland was een aanbeveling niet aan de orde. De Duitse minister Hans Eichel heeft onderstreept dat de begroting in 2004 in evenwicht zal zijn. Maar het Duite overschot van 2000 is omgeslagen in een tekort dat opliep naar 2,6 procent vorig jaar en dat dit jaar volgens de prognoses naar 2,7 procent zal stijgen.